Për një korpus kulturor dhe për një korpus gjuhësor në internet


Globalizimi sot nënkupton edhe integrimin e kulturave kombëtare në qytetërimet globale. Siç dihet identiteti kulturor është kategori më e qëndrueshme dhe më e rëndësishme se identiteti shtetëror.

Cili është integrimi i kulturës shqiptare në këtë globalizim? Si mund të bashkëjetojnë dhe të formojnë një tërësi kulturore, tradita dhe teknologjia?

Këto janë vetëm dy nga çështjet e shumta që shtron sot procesi i globalizimit në shtrirjen e gjerë dhe në shtrirjen e ngushtë për shoqërinë shqiptare. Një formë e integrimeve globale është komunikimi në internet. Si paraqitet kultura shqiptare në internet.

Prezantimi i kulturës shqiptare në rrjetin global të internetit ka një moshë të re dhe ka ende veçoritë e nismave dhe të ndërmarrjeve individuale. Këto nisma janë paraqitur, pothuajse, në të njëjtën kohë me rrjedhat bashkëkohore në këtë rrafsh, por fatkeqësisht kanë vazhduar të mbeten të tilla dhe në këtë praktikë kemi mbetur të vetmuar derisa kombet e tjera kanë ecur shumë përpara.
Continue reading

ETHYMOLOGJIA E EMRIT – PELLAZG

ETNONOMI – PELLGAZ

Gjuha e natyrës dhe natyra e gjuhës. -
Shqipja ka fuqinë e gjuhës së natyrës së saj fono-morfologjike e semantike ta përcaktojë emrin e paraardhësve illir pellgazgjik. Përderisa pellgazët janë paraardhësit e illirëve dhe shqiptarëve, vetëm Shqipja e spjegon lashtësinë e saj. Bindja e realizuar shkencërisht, për origjinën pellgazgjike të popullit shqiptar, fuqizohet përmes gjuhës së natyrës të Shqipes!
Fjala që u krijua në një gjuhë, nuk mund të hulumtohet me preardhje nga gjuhët tjera. Vetëm gjuha që e krijoi një emërtim si fjalë – ajo është gjuhë amtare e saj e cila mund ta spjegojë fono-morfologjikisht, semantikisht dhe ethymologjikisht atë fjalë.
Gjuha e përsosur është ajo gjuhë që i ofrohet më së afërti vet gjuhës së natyrës, sepse gjuha më e përsosur është gjuha e natyrës. Ajo gjuhë që e spjegon gjuhën e natyrës është gjuhë e spikatur – spikje skipe, dhe po ajo gjuhë mund të jetë Ama e gjuhëve tjera të formuara, si gjuhë amtare e një grupi gjuhësh – e deri tek Gjuha e Parë!

Pellg
Një fjalë që është krijuar nga një gjuhë, nuk mund të kërkohet me ethymologji në asnjë gjuhë tjetër, por vetëm nga Gjuha Amtare që e krijoi, vetëm ajo gjuhë amtare ka fuqi spjegimi në domethënien e saj!
Tash, cila është ajo Gjuhë Amtare që e krijoi një fjalë, si emërtim – dihet kur provohen gjuhët kryesore, nëse kanë fuqi spjegimi fono-morfologjik dhe cila mund ta spjegojë kuptimin e asaj fjale si emërtim.
Emri i cili u krijua nga një gjuhë, si fjalë, kompozitë, fjalë e thjeshtë apo e përbërë, nga gjuha amtare rrodhi, u formua në bazë të tingujve, diftongjeve, rrokjeve, si kontest morfologjik, leksikor që e përkufizon, objektin, subjektin, fenomenin natyror, emërtimin antropologjik, toponomastik, – hidronomin, etnonomin, botanomin, zoonomin – bionomin në përgjithësi etj., ku si përgjegjese ato emërtime (nomime) na japin vet kuptimin e tyre vizual, audio-vizual, kuptimin si emër konkret apo si emër abstrakt – qoftë i natyrës së gjallë apo i natyrës së vdekur – dhe që i ofrohen më se afërti vet gjuhës së natyrës, prej të cilës u krijuan tingujt e parë, diftongjet e rroket natyrore!
Emri formon foljet e pjesët e tjera të ligjeratës gramatikore, pra, emri emron, apo nomi nomon nomin, për atë edhe themi emri emron emërtimin, si përkufizim formulues, duke na dhënë formulën e emërtimit. – Njeriu, me gjuhën e tij – u bazua në gjuhën e natyrës, në formën, vetitë fizike, vetitë psikike, veprimin, ndikimin, përsosshmërinë, pozitën, shprehjen e vet figurative apo zanore, tingëlluese, artikullimin e vet, apo paartikulimin, konkretitetin e abstaktitetin e objektit, subjektit, fenomenit, me përcaktimin përmes një përgjegjësje të tij, të saj, të tyre si grup elementesh, apo si një tërësi gjenerale që ka objekti, subjekti apo vet fenomeni natyror, me përcaktimin e qenieve tokësore vepruese natyrore dhe hapësirës universale.
Përderisa dihet shkencërisht se emërtimi I popullit të parë njihet si populli I pellgut të ujit, populli I pellgut të detit dhe nuk thohet – populli I pellagut të detit – atëherë nuk mund të vie ethymologjia e emrit nga fjala – pellag – por nga fjala – pellg – pellgu I ujit, pellgu I detit dhe si emërtim duhet të përcaktohet etnonomi – pellgaz – populli pellgaz, pellgazët, gjuha pellgaze – Pellgasishtja, kultura pellgaze, historiografia pellgazgjike, popujt pellgazgjik, ndërsa si toponom – Pellgania-Pellgazia.
Emri – pellazg si emërtimi i njeriut të popullit të pellgut të ujit, rrodhi nga fjala pellgase – pellg – pellgu (trajta e shquar), pellgjet (shumësi) – me të cilin kuptohet pellgu i ujit – nga gjuha amë e cila e krijoi si spikje skipe illire pellgazgjike dhe se duhet të jetë fuqimisht si emërtim i drejtë – pellgaz. Ndërsa si emërtim – pellazg mbeti në shkencë nga gjuhët greko-sllave si deformim i vet emrit në fjalë si etnonom – pellazg dhe toponom – Pellagonia. Poashtu, edhe fjalëformimi – arkipellgu, si pellgu I ndërtuar afër ujit, me banime njerëzish – arkipellg është edhe një deformim fono-morfologjik si arkipelag – pellgu arkitektural – arkipellgu. Continue reading

Të flasim Shqip me fjalë Shqipe dhe Italisht me ato Italiane

Të gjitha gjuhët kanë fjalë të huaja në fjalorët e tyre, mirëpo në gjuhën Shqipe ato janë shumë të tepruara sidomos me fjalët Italiane apo Turke. Kjo për arsye se ne nuk kemi patur studiues të mirëfilltë dhe të mjaftueshëm të terminologjisë as në Shqipërinë zyrtare e as në atë jozyrtare ( Kosovë, Maqedoni, Mal i Zi, Greqi ). Ata pak që kanë qënë kanë punuar nën regjime jo të përshtatëshme ku nuk ka patur konkurencë ose ekonomi tregu. Ata kanë marë një rrogë bazë kështu që puna e tepërt për ta nuk kishte kuptim. Për këtë arsye ndihet një boshllëk i madh në gjuhën shqipe për dhënien e kuptimit fjalëve në shqip ose përkthimin e tyre në shqip apo shpikjen ose zhvillimin e terminologjisë me fjalë të reja, gjë që në gjuhët e pasura është parësore për mbajtjen gjallë të gjuhës në konkurencë me gjuhët e tjera. Një faktor i rëndësishëm për këtë është edhe zhvillimi ekonomik i shtetit dhe shpikja e pajisjeve të reja të panjohura. Psh gjuha angleze kohët e fundit është pasuruar në mënyrë maramëndëse për shkak të shpikjes së kompjuterit dhe shpikjeve të tjera nga amerikanët dhe se termat janë shpërndarë për herë të parë nga ata dhe nga përvoja shohim se ato përdoren po ashtu në pothuajse të tëra gjuhët. Është i dukshëm fakti se shqipja ka qënë një gjuhë konkuruese dhe e pasur për sa kohë që kemi patur nivel gati të njëjtë ekonomik me vëndet fqinjë, psh ne kemi fjalë krejtësisht shqipe si psh shpatë, shtizë, ushtë, rrugë, udhë, ylber, yll, urë, det, lumë, gjah, gjahtar, kishë, këshill, kuvënd, qerre, barkë, plak etj. Siç e shohim të parët tanë kanë mundur ta mbajnë gjuhën tonë gjallë dhe konkuruese derisa filloj zhvillimi i shpejtë dhe “bumi” i shpikjeve të këtij shekulli psh fjala kamion, makinë, avion, veturë, autostradë, manjetofon, radio, inçizim, regjistrim, propozim, komunikim, komunë, legal, ilegal, biblotekë, kompjutër, kasetë, cd, idiot etj.. Shkak i prapambetjes ka qënë pushtimi si dhe feja. Psh myslimanët përdornin padashje fjalët që ata i dëgjonin nga hoxhallarët shpesh të ardhur nga Turqia për arsye se ata mbaheshin si njërës të mënçur ose për arsye se ata familjarizoheshin me ato fjalë, psh xhuma = e premte, hiç = asgjë, dyqan = shitore, kasap, kazan etj, si dhe tek emrat psh. ortodoksët dhe myslimanët shqipëtarë vendosin emra grek dhe turq ose arab pasi mendojnë se ato kanë lidhje me fenë ose mendojnë se vetëm ato janë të lejuara nga feja përkatëse. Kjo është krejtësisht ndryshe pasi këto emra janë përdorur në këto vënde para lindjes së Krishtit apo Allaut dhe s’kanë aspak lidhje me fenë, psh. Stavri (o stavros) = kryq, Kosma (o Kosmos) = gjithësi, Vasil (o Voasileas) = mbret, Irini = paqe, Andrea (andras) = burrë, Zoi = jetë, Polizoi = jetgjatë, asllan = luan, etj. Shkak për për këtë ka qënë drejtimi i kishës ortodokse dhe xhamisë nga grek dhe turq apo arab. Dhe kështu që emrat këshilloheshin nga ata pasi “kështu është më mirë për zotin”. Continue reading

Roli pellazgo-ilir në krijimin e Kombeve dhe Gjuhëve Europiane

“Roli Pellazgo-Ilir në Krijimin e Kombeve dhe Gjuhëve Evropiane”
22/08/2007

Elena Kocaqi në librin e saj të dytë “Roli pellazgo-ilir në krijimin e kombeve dhe gjuhëve evropiane” përqëndrohet, veç të tjerash, në faktet gjuhësore, për të argumentuar kontributin pellazgo-ilir në krijimin e kombeve evropiane. Duke ndjekur lëvizjen e popujve në antikitet dhe në mesjetë, asaj i lind e drejta të konkludojë se pikërisht këta popuj, bashkë me kulturën, dërguan në vendet ku u vendosën edhe gjuhën e tyre.
Ajo gjen fjalë të shqipes si tek greqishtja dhe latinishtja. “Por ajo që është edhe më e madhja nga të gjitha – thotë autorja – shqipja i shpjegon kuptimin e këtyre fjalëve që tregon qartë se ato janë gjuhë derivative të shqipes. Shqipja jo vetëm ka qënë krijuar këtu, por është ajo që lindi këto gjuhë.” f.14.
Gjuhët e vjetra greke dhe latine autorja e librit i quan gjuhë artificiale të krijuara nga dijetarët për t’i patur si gjuhë të arsimit.

“Kjo gjuhë e stisur, – thotë autorja, u bë edhe gjuha e administratës dhe e njerëzve të kulturuar që më pas u mësua nga populli që banonte në polis, pasi populli i fshatit nuk mund ta ketë mësuar dot” f.36.

Gjuha e sotme greke thotë autorja nuk e përkthen gjuhën e tre dialekteve të greqisë antike, si jonishtja, eolishtja dhe dorishtja.

Për të parë ndryshimin e gjuhës së vjetër greke dhe asaj të re, autorja sjell, në librin e saj, gjuhën Homerike dhe bën krahasimet
Continue reading

Fabula origjinash

Origjina e kontinenteve

Zoti në fillim krijoi tokën dhe, mbi të, jetën. Gjithçka që jeta afronte, gjallërohej, bëhej njeri.
Por popujt u bënë aq të rëndë, sa gjysma e tokës u shemb dhe u gëlltit nga uji.
Zoti atëherë u mendua – dhe krijoi vdekjen. Kur pesha e popujve bëhet shumë e rëndë, vjen vdekja dhe vret.

Origjina e shtëpisë

Pylli po digjet prej katër ditësh. Kafshët rrezikohen dhe mbërrijnë në fushë. Njerëzit janë ulur mbi prapanicën e vet; ata ndiejnë se dikush i kilikos në krah.
“Ndoshta janë pleshtat”, dhe nisin t’i hanë me sho-shoq. Por më pas, gjithkush thotë “prapë po kilikosem” (dhe kjo ngaqë nuk ngjiten më në degët e larta). Ata vërsulen, kapërthehen, vërvitin degët, i hedhin përtokë. Disa ngrihen mbi të tjerat e ndërthuren, dhe përsëri njerëzit zënë t’u qepen pemëve. Atëherë ata nuk ndihen më të kilikosur nëpër krahë. Degët formojnë një kasolle.
Gjatë stuhisë, njerëzit panë se kasollja u bëri ballë shiut dhe erës. Ata nuk do kthehen më në pyll.

Origjina e veshjes

Ja tek është Mnia, gruaja e Dumit, e ulur përtokë. Ajo ha një lakër.
Në atë çast ngarend një buburrec. Ai ngjitet në një fije të pingult bari, mbërrin te qimet e këmbës (me putrat e tij të panumërta ecën njëherazi mbi shumë qime). Tani buburreci i ka hyrë në vaginë.
Dum! Dumi vjen me vrap; Dumi vret gjithë magjistarët e tribusë, sepse ata dërguan frymën e zjarrit mes këmbëve të gruas.
Pastaj thotë: “Mnia, çfarë ke?”
Mnia e heq buburrecin me gishta.
Ja zanafilla. Që nga ky çast, femrat do veshin fund. Por te Guisët, vajzat dhe burrat ndenjën lakuriq.

Veshja është dinakëri

Tre vëllezër, Fia, Dafia dhe Dafida banojnë në një fshat me kolibe të larta. Fia, duke ecur, largohet dhe mbërrin në mes të kolibeve të ulta. Shkon te kryetari. Shikon gruan e këtij. E dëshiron (këtë e shohin të gjithë, sepse ai është lakuriq).
Kryetari vret Fian. Dafia ndjek nëpër baltë rrugën e gjurmëve të të vëllait dhe mbërrin në fshat. Një kokë është ngulur mbi hu. Ai ka frikë. Pastaj vjen Dafida, Dafida që, me një shqyt prej zhgualli pranë barkut, gjuan gjarpërinjtë. Ja tek është në fshatin me kolibe të ulta, përpara kryetarit të fisit; me shqytin prej zhgualli pranë barkut. Pas pak, ai do t’ia hedhë kryetarit dhe do t’i marrë gruan.
Tani edhe ju e dini historinë. Mos i besoni të bardhit, sepse njeriu i bardhë afrohet i veshur.
Continue reading