Category Archives: Revista Letrare

Arsimi i perbashkuar mbareshqiptar

Posted on by
Reply

Shumë shpejt personazhi i famshëm i Abetares, Petriti, pulat do t’i ushqejë gjithkund ku flitet shqip– Shqipëri, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni dhe në Medvegjë dhe Bujanovc. Ideja e unifikimit të sistemit arsimor, e filluar në vitet ’90, është riaktualizuar pas 20 viteve. Ëndrra për të pasur një Abetare, një histori dhe një kulturë të përbashkët në hapësirat shqiptare mund të bëhet shumë shpejt realitet. Në të beson ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Enver Hoxhaj.

Por, jo vetëm ai. Një vullnet i tillë ekziston edhe në Tiranë. Debati për këtë pritet të fillojë menjëherë pasi të konsolidohet qeveria e re në Shqipëri. Ndërsa, akademiku Mehmet Kraja thotë se kjo nismë është paksa e vonuar, por e vlerëson si të domosdoshme. Ndërsa, eksperti i arsimit, Dukagjin Pupovci thotë se është pak e besueshme se sistemi arsimor mund të unifikohet në të gjitha trojet shqiptare, ngase këto troje ndodhen në pesë shtete të ndryshme që kanë specifikat e veta.
Continue reading →

Fabula origjinash

Posted on by
7

Origjina e kontinenteve

Zoti në fillim krijoi tokën dhe, mbi të, jetën. Gjithçka që jeta afronte, gjallërohej, bëhej njeri.
Por popujt u bënë aq të rëndë, sa gjysma e tokës u shemb dhe u gëlltit nga uji.
Zoti atëherë u mendua – dhe krijoi vdekjen. Kur pesha e popujve bëhet shumë e rëndë, vjen vdekja dhe vret.

Origjina e shtëpisë

Pylli po digjet prej katër ditësh. Kafshët rrezikohen dhe mbërrijnë në fushë. Njerëzit janë ulur mbi prapanicën e vet; ata ndiejnë se dikush i kilikos në krah.
“Ndoshta janë pleshtat”, dhe nisin t’i hanë me sho-shoq. Por më pas, gjithkush thotë “prapë po kilikosem” (dhe kjo ngaqë nuk ngjiten më në degët e larta). Ata vërsulen, kapërthehen, vërvitin degët, i hedhin përtokë. Disa ngrihen mbi të tjerat e ndërthuren, dhe përsëri njerëzit zënë t’u qepen pemëve. Atëherë ata nuk ndihen më të kilikosur nëpër krahë. Degët formojnë një kasolle.
Gjatë stuhisë, njerëzit panë se kasollja u bëri ballë shiut dhe erës. Ata nuk do kthehen më në pyll.

Origjina e veshjes

Ja tek është Mnia, gruaja e Dumit, e ulur përtokë. Ajo ha një lakër.
Në atë çast ngarend një buburrec. Ai ngjitet në një fije të pingult bari, mbërrin te qimet e këmbës (me putrat e tij të panumërta ecën njëherazi mbi shumë qime). Tani buburreci i ka hyrë në vaginë.
Dum! Dumi vjen me vrap; Dumi vret gjithë magjistarët e tribusë, sepse ata dërguan frymën e zjarrit mes këmbëve të gruas.
Pastaj thotë: “Mnia, çfarë ke?”
Mnia e heq buburrecin me gishta.
Ja zanafilla. Që nga ky çast, femrat do veshin fund. Por te Guisët, vajzat dhe burrat ndenjën lakuriq.

Veshja është dinakëri

Tre vëllezër, Fia, Dafia dhe Dafida banojnë në një fshat me kolibe të larta. Fia, duke ecur, largohet dhe mbërrin në mes të kolibeve të ulta. Shkon te kryetari. Shikon gruan e këtij. E dëshiron (këtë e shohin të gjithë, sepse ai është lakuriq).
Kryetari vret Fian. Dafia ndjek nëpër baltë rrugën e gjurmëve të të vëllait dhe mbërrin në fshat. Një kokë është ngulur mbi hu. Ai ka frikë. Pastaj vjen Dafida, Dafida që, me një shqyt prej zhgualli pranë barkut, gjuan gjarpërinjtë. Ja tek është në fshatin me kolibe të ulta, përpara kryetarit të fisit; me shqytin prej zhgualli pranë barkut. Pas pak, ai do t’ia hedhë kryetarit dhe do t’i marrë gruan.
Tani edhe ju e dini historinë. Mos i besoni të bardhit, sepse njeriu i bardhë afrohet i veshur.
Continue reading →

Legjenda M, nje satire e dhimbshme

Posted on by
Reply

Legjenda M, Një satirë e dhimbshme
13 kapituj për 13 pikë llotarie pyetjesh.

Intervistë me Krenar Zejno

Krenar Zejno pas poemave dhe vëllimeve të tij me poezi, më së fundmi ka ardhur para lexuesit me librin e tij në prozë “Legjenda M”. Për Kult Zejno tregon se çfarë sjell ndryshe në Letërsinë shqipe “Legjenda M”, ku është frymëzuar dhe çfarë presim më tej.

1. Ka pak muaj që qarkullon “Legjenda m”, libri juaj i fundit, ndërsa pritet edhe vëllimi i dytë. Së pari, a ka një masë përmes së cilës maten kategori si “e keqja” apo “e shëmtuara” në lëndën e një romani?

Një Zot e di! Pikësëpari është vetë Ai, që me veprën e tij kompozoi realitetin e dhënë, realen bashkë me të pështirën e vet, që e mbartim me vete tok me gjërat që brënda gjithësecilit ngjizen edhe me të shëmtuarën e të Keqen. Për pjesën e artit i janë përgjigjur kësaj pyetje të mëdhenjtë shkrimtarë, qysh herët e deri te piktorët Duschamps, Dubuffet e më tej.
2. Kjo lloj satire e dhimbshme sipas jush është atribut i romanit modern?

I romanit pa mbiemër, së pari i vetë romanit, klasik apo modern, qysh prej lindjes së tij, nga Rabelais te Cervantes deri te Swift e Joyce mandej Beckett, Kundera e Kadare, Mc. Ivan e të tjerë… apo dhe filmat që rrjedhin prej tyre nga Pasolini te Kubrick.
“Satira, tha Swift, është një pasqyrë paksa speciale: kush shihet në të, njeh jashtëqitjet e gjithë të tjerëve”.
Rabelais, gjeniu prej të cilit nisi gjinia e romanit – na e kujton gjithëherë Kundera – tregon se Gargamella, që ishte me barrë, hëngri gjithatë plëndës, sa që u detyruan t’i jepnin ilaç për ta bërë kaps, kështu fetusi i të paudhit Gargantua u vërvit në damar të aortës dhe duke u ngjitur sipër përfundoi të dalë nga veshi i majtë.
Mezi e prisja që satira e mjeshtrit ta kishte pjellë nga prapanica. Dhe po prisja që Rabelais ta zgjidhte si një rrugë e dy punë, me një gur dy zogj: pra, bashkë me shpikjen e artit të ri- romanit, të na pararendte edhe profecinë mbi lindjen e Njeriut të Ri.

3. Nuk ke ndonjë pendesë për këtë shpërfaqje të së keqes së krupëshme?

Jo dhe aq! Për mua të voglin do të mjaftonte fakti që vetë Yahveh u pendua pse pat krijuar njeriun, duke parë me ç’ligësi shkonte drejt së keqes ky ditëzi. Pastaj, e keqja mbetet arti bazë i njeriut, për më tepër këtu, në një botë libër.

Continue reading →

Alfabeti shqip–miti dhe e vërteta

Posted on by
1

Kongresi i Manastirit, që u mbajt më 14-22 nëntor 1908, përbënte ngjarjen më të madhe në gjithë historinë e deriatëhershme të gjuhës shqipe. Ai vuri rregull në laryshinë grafematike që karakterizonte shkrimin shqip dhe hapte horizonte për zhvillimin dhe kultivimin e gjuhës në të gjitha aspektet.

Kongresi i Manastirit, që u mbajt më 14-22 nëntor 1908, përbënte ngjarjen më të madhe në gjithë historinë e deriatëhershme të gjuhës shqipe. Ai vuri rregull në laryshinë grafematike që karakterizonte shkrimin shqip dhe hapte horizonte për zhvillimin dhe kultivimin e gjuhës në të gjitha aspektet. Ai u quajt ndryshe edhe Kongresi i Alfabetit. 

 

Por, a e justifikoi këtë emër? Pjesërisht po, ndërsa në një kuptim të rreptë shkencor nuk e justifikoi. Ai vendosi përdorimin e dy alfabeteve: Njërin mbështetur në shkronjat latine dhe një tjetër mbështetur gjithashtu në shkronjat latine, por të plotësuar me disa shkronja greke. Këtej rrjedh edhe ndryshimi midis tyre. 

 

Ndërsa tek njëri alfabet përdoreshin kombinime dyshkronjëshe për të pasqyruar një «tingull», tek tjetri nuk përdoreshin kombinime të tilla. Problemi do të quhej i zgjidhur, në qoftë se do të ishte miratuar një alfabet i vetëm. Organizatorët dhe delegatët e Kongresit i njihnin problemet që lidheshin me të shkruarit e shqipes. Ata synonin të jepnin një zgjidhje praktike gjalluese. 

Continue reading →

Burimet hyjnore dhe historike të dhunës serbe ndaj shqiptarëve dhe fqinjve në rajon

Posted on by
Reply

Burimet hyjnore, shpirtërore të dhunës serbe ndaj shqiptarëve dhe fqinjve tjerë janë në Qëndrimet e etërve të Sinodit të Nikesë më 325 (Iznikut të sotëm në Turqi), në Sinodin e Konstantinopolit më 381 mbi çështjet e dogmave të Kishës, kur erdhi edhe deri te skizma dhe më 1054 deri te ndarja përfundimitare.[12]

Sinodi apo Kuvendi janë tubimet e Etërve të Shenjtë dhe bogosllovëve të ditur nga tërë bota kristiane, në të cilët është diskutuar mbi çështjet bazore të fesë dhe jetës kishtare. Etërit e shenjtë, peshkopët e e Kishës, në keëto kuvende kanë mbrojtur fenë pravosllave nga lajthitjet heretike dhe mësimet e rrejshme. Kur përfundoi përndjekja e jashtme e Kishës, atëherë u paraqitën armiqët e brendshëm të fesë, mësuesit e rrejshëm (të quajtur heretikë), të cilët tentuan ta rrënojnë Kishën e vetme, të shenjtë, konciliane dhe apostolike dhe t’i fundosin të vërtetat në te. Kisha të tillët i ka gjykuar në Kuvendet vaseljene. Përveç këtyre kuvendeve të përgjithshme kishte edhe kuvende lokale. Ato i organizonin disa Kisha vendore. Vendimet e shumë prej këtyre kuvendeve më vonë janë miratuar nga Kuvendet vaseljene si të gjithëvlefshme për tërë Kishën. Kuvendet vaseljene kanë qenë dhe kanë mbetur pushteti më i lartë në Kishën pravosllave. [13]
Continue reading →