Pamje nga kopertina e një botimi të poemës.

Iliada (Ilias) është poem e epikut të njohur Homeri, e cila përshkruan luftën e grekëve antikë kundër Trojës. Poema u krijua diku rreth shekullit VIII p.e.s.

Ndertimi i vepres
Kjo poemë është ndarë në 24 këngë dhe tregon ngjarjet e 51 ditëve nga viti I fundit të luftës së Trojës duke pasur si strumbullar të veprimit zemërimin e Akilit, princit të fisit të Mirmidonëve, kundër Agamemnonit, kryekomandantit të ushtrisë greke.

Ngjarjet që tregohen, përshkruhen ose permenden në Iliadë janë këto: Fiset greke kanë dhjet vjet që nën komandën e Agamemnonit, princit të Mikenës, po luftojnë rreth mureve të Trojës pa asnjë përfundim.Ushtria greke po shfaroset nga një murtajë që I ka dërguar perëndia Apollon, pse orakullit të tij, Krisitt, I ka marrë si skllave të bijën Agamemnoni dhe s’ka dëgjuar tia ktheje t’etë. Pasi falltari Kallkant zbulon para së gjithëve shkakun e së keqes, nga e cila po vuajnë grekët, Akili, prisi I Mirmidonëve, kërkon me këmbëkunglje që të lirohet bija e Kristit për të zbutur mërinë e Apollonit. Agamemnoni është I shtrënguar të pranojë, por për inat I rrëmben me force Akilit skllaven e tij, Brizeidën. Akili zemërohet dhe tërhiqet nga lufta bashkë me njerzit e vet. E ëma e tij, perëndesha Teti, merr nga I pari I perëndive, Zeusi, premtimin se do ta kthej rrjedhën e luftës në dëm të grekëve.

Si hiqet menjëanë Akili, Agamemnoni e prisat e tjerë nuk kanë sukses në përpjekjet e tyre për të siguruar fitoren. Dështon edhe orvatja për t’I dhëne fund luftës me anë të një dyluftimi në mes dy shkaktarëve kryesorë të saj: grekut Menela, I shoqi I pare I së bukurës Helenë, dhe trojanit Parid që erdhi e jar rëmbeu. Zhvillohet një luftë e përgjakshme, në të cilën marrin pjesë dhe perenditë, që ndihmojnë njërën pale, të tjerët tjetrën. Në dyluftimin e zhvilluar midis heroit Trojan Hektorit dhe trimit grek Ajaksit nuk fiton as njëri as tjetri.

Pas një dite armëpushimi lufta ndizet përsëri. Më kot Agamemnoni kërkon të pajtohet me Akilin e ta tërheqë përsëri në luftë. Fitorja kalon në anën e Trojanëve që I ndjekin armiqtë gjer në llogore e tyre. Ushtria greke thyhet keq dhe zë të tërhiqe nëpër anijet. Në këtë gjendje kritike Patrokli, shoku më I ngushtë I Akilit, I lutet heroit që ti jape armët e veta dhe ta lejojë të marrë pjesë në luftë. Kur patrokli del në fushë të luftës I veshur me armët e shokut të vet, Trojanët kujtojnë se është Akili dhe të tmerruar ikin përpara tij, po më pas ai vritet nga Hektori.

Akili, sapo merr lajmin e hidhur, në kulm të pikëllimit vendos të marrë hakun e shokut të tij. Pajtohet me Agamemnonin dhe përgatitet të dale përsëri në fushë të luftës. E ëma I sjell atij një pale armë të reja. Beteja rifillon e tmerrshme. Akili bënë kërdi ndër Trojanët. Këta ia mabthin këmbëve, të llahtarisur përpara tij. I qëndron vetëm trimi Hektor. Pas një dyluftimi Hektori vritet dhe trupi I tërhiqet zvarrë pas qerrës së ngadhnjimtarit. Pastaj përshkruhen varrimi I Patroklit dhe lodrat e ndryshme që bëhen për nder të tij. Si fashitet zemërimi, Akili pranon që ta marrë kufomën I ati I Hektorit, Priami.

Poema mbyllet me vajtimet e gruas, të nënës dhe të kunatës së Hektorit, (Andromaka , Hekuba dhe Helena) mbi kufomën e heroit Trojan që ra në fushë të luftës duke mbrojtur vendlindjen e tij.

Si shihet “Iliada” është një poemë legjendare-historike, ku vendin eparë e ze lufta e paraqitur kryesisht nga ana e saj heroike. Po aty kemi edhe përshkrime të fuqishme të ndjesive njerëzore, ndër personazhet shquhen figura madhështore e Akilit, luftar I patrmebur, i papërmbajtur, hero I lavdisë, shembëll dhe figura më njerëzore e Hektorit, mbojtës trim e plot vetmohim I atdheut të vet, bashkëshort e prind I dashhur e I ndjeshëm. Ndër fihgurat e grave spikat figura e Andromakës, tipi më I bukur Fisnik I bashkëshortes që na ka lënë letërsia e vjetër.

Poema ka përshkrime të shumta e të ndryshme plot gjallëri e qartësi. Përshkrimin e gjallëron përdorimin e shpeshtë I krahasimeve të gjata (p.sh “Ashtu si dye erëra, Boreu e Eurosi, që fyejnë nga anë e Trakës, ngrejnë oërpjet detin plot peshqë, duke plllakosur aty përnjëherësh, e dallga e zezë pështillet e ngrihet lartëduke përplasur me hope leshterikë për të gjatë bregut të detit, ashtu ishte I trazuar dhe ziente në krahror zemra e akeasve”) Dhe ai I epiteteve ( Akili “ Këmbëshpejti”, Nestori “ I shumëmequri”etj.).

Në poemen Iliada, Homeri jepë të dhëna të ndryshme mbi Ilirët. Këto të dhëna shihen më së miri në librat:

• Libri II 681 – 750 – 840 – 850
• Libri X 430 -
• Libri XVI 235 – 285 – 290
• Libri XVII 290 – 130
• Libri XXI 140 deri 180 – 205 – 210

Nga ta di kur ndizem prush
Ku ndahet gjiri me gushë

“Vërtetë, ku ndahet?” mendoi Ana. S’i kishte shkuar ndonjëherë në mend ky kufi, dhe ngriti sytë. Sytë e tjerë e prisnin.
-Unë nuk e di, -thanë
-Dhe unë, jo-u përgjigjën.
Djaloshi po e vazhdonte këngën me shumë pasion se ajo tani kishte tërhequr vëmendjen e të gjithëve dhe po vinte mirë ose siç i thonë ishte qepur dhe kur qepet kënga labe, ngre të vdekurit nga varri.

Të çlodhem , moj manushaqe,
Ku ndahet gusha me faqe

“Ku ndahet gusha me faqe, e di”, -mendoi ajo dhe vuri dorën te buza
“Dhe unë e di këtë”-mendoi ai dhe çeli pak buzën.
Përsëri ngritë sytë. Ajo me gishtin te buza, ai me buzën çelur.
“Këtë e di”-thanë
“Edhe unë, ”-u përgjigjën.
Kënga kishte mbaruar dhe orkestra filloi nj tango. Genci i kërkoi leje Bujarit të kërcente me Anën dhe u ngritën. Nga tavolina e tyre e deri te vendi ku vallzohej nuk ishin larg, por të dy donin të ishte sa më larg, që të kishin kohë të mendoheshin. E megjithatë mijëra mendime u përshkruan trurin. “Ç’bën?ku vete?pse vete?nga vete?”, ”S’e di , s’e di, por vete, vete…
Ata zgjatën duart për vallëzim. Ai vuri lehtë dorën në mesin saj, ajo dorën e saj në supin e tij. Duart që u bashkuan sikur dridheshin me një përpëlitje të zogthëshme. Ajo afroi paksa kokën: ai ndjeu erën e flokëve të saj, ajo erën e gjirit të tij. Ai mori frymë thellë për të mos harruar aromën e flokëve, ajo mori frymë thellë për të mos harruar erën e gjirit të tij.
-Jam…
-Genci, -tha ajo
-Jam.
-Ana, -tha ai.
Dhe përsëri morën frymë thellë. Në periudhën midis frymëthellëmarrjeve, zemrat gatuanin dashurinë. E ndërsa vallëzimi kishte mbaruar, ata u nisën për në vendet e tyre. Përsëri ajo udhë. Mijëra mendime, por tani të përqendruara edhe pse habia nuk u ndahej.
Të nesërmen sytë e tyre u kryqëzuan dhe një herë tek agjencia e autobusëve, por këtë herë pak më gjatë e më me shumë të folur.
Kur erdhën në shtëpi, Ana me Bujarin ishin të lodhur. Djalin e zuri menjëherë gjumi në krevatin e tij.
-Shumë mirë u doli dasma, -tha Bujari.
-Të pëlqeu vërtet?-tha ajo dhe u zgjat e puthi në buzë, lehtë, por pak gjatë.
“Puthje e ëmbël, -mendoi ajo, -sikur po puth për herë të parë”-dhe u habit.
Ai u ngri.
-Dua të fle.-tha –nesër jam larg me punë.
-Po shtroj unë, -tha ajo, ”Po kjo, ç’ishte?”-mërmërit me vete.
Zakonisht ai flinte më përpara se ajo dhe ritin e të shtruarit e kryente ai qëkur kishte lindur fëmija. Megjithatë u ngrit e vajti në dhomën e gjumit.
-Flij, -i tha , -unë po bëj një banjo dhe do të vij më vonë.
Dhe ashtu bëri. Hyri në banjo, hapi rubinetat dhe rregulloi ngrohtësinë e ujit. Filloi të zhvishej ngadalë deri në lakuriqësinë e saj. Ujët e ngrohtë dukej sikur e çlodhte, jo vetëm trupërisht, por edhe nga mendimet. Doli nga vaska dhe mori peshqirin para pasqyres. Duke u fshirë kundroi trupin e saj. I fshiu flokët, fytyrën, gushën dhe dora i ndaloi te gjiri. Iu kujtuan vargjet e këngës. “Ku ndahet gjiri me gushë?” dhe filloi të lozte me vete. Ndahet, nuk ndahet, ku ndahet, si ndahet… Qeshi me vete dhe iu duk shumë e vështirë vendosja e atij kufiri. Vazhdoi të fshihej me peshqirë dhe iu ngjall dëshira për të bërë dashuri. Sa më shumë që thante ujët në lëkurën e lëmuar, aq më shumë i shtohej dëshira. Mori robdishanën, e veshi ashtu siç ishte, e lidhi një herë me rripat e mesit dhe u drejtua për në dhomën e gjumit. Hyri ngadalë në shtrat. Burrin e kishte zënë gjumi. Mbështeti kokën në bërryl dhe gjumi nuk e merrte. Rrotullohej ngadalë në shtrat sa nga njëra anë në tjetrin. Male me mendime, dete me pyetje. Asnjë përgjigje. Shkërmoqeshin mendimet, thërrmoheshin pyetjet e katrahura e përzierjes së tyre, mezi e rrëmbeu në një përhumbje as të valë e as të vakët, në një kotje gjysëm zgjuar.
Si në një ekran ripërsëriti të gjithë dasmën. Truri i punonte qetë, por zemra filloi t’i rrihte shpejt. I dukej sikur kishte një zemër tjetër brenda gjirit. Vuri dorën poshtë gjirit të majtë dhe ndjeu rrahjet e saj të çritmuara. Filmi i dasmës vazhdonte she ajo ishte zhytur e gjitha në të e kur ai mbaroi, por portreti i Gencit nuk i hiqej nga mendja. Ajo u përmend si nga një ëndërr e gjatë deri në pambarim dhe e bukur deri në mosvdekje. Njëra dorë kishte mbetur te gjiri i majtë duke e shtrënguar fort atë dhe tjetra ishte shtrirë gjysmë e mbyllur në kërkim të diçkaje.
Mëngjesi kishte zbardhuar plotësisht prehrin e dheut dhe burri ishte larguar për në punë pa e prishur aspak delirin e saj.
U ngrit dhe filloi të bënte punët e shtëpisë, pastaj zgjoi djalin e veshi dhe e çoi në kopsht. Hyri në shkollë dhe gjithçka i dukej sikur kishte ndryshuar. “Çudi, -tha me vete, -si mund të ndryshojnë gjërat brenda një dite?” Gjendja i dukej sikur e afron më shumë. I dukej sikur hap më hap, çdo lëvizje, çdo veprim të saj e kontrollonte dikush dhe ai dikush donte që ta bënte mirë. Kraharori i saj ishte zgjeruar dhe të qeshurit i shpërthente edhe për një shaka të vogël.
-Moj, Ana, -i tha një shoqja e saj, pas nja dy ditësh,
-je zbukuruar shumë. Mos ke mbetur gjë shtatzënë?
-Jo, -tha ajo dhe qeshi, -as që kam ndërmend.
Nuk kishte kryer akoma marrëdhënie me burrin dhe mendoi se mos kishte ndryshuar dhe atje. Në darkë e vërtetoi që kishte ndryshuar dhe disa sekonda më prapa i pohoi vetes se kishte rënë në dashuri. Nuk pati të vështirë pohimin, ndërsa pse-në ishte e bindur që nuk do ta shpjegonte dot kurrë. Iu bë zakon që para se të mbyllte sytë, të sillte ndërmend portretin e tij, të ndiente aromën e gjirit të tij dhe ashtu me dorën te gjiri i majtë e zinte gjumi për t’u takuar me të në ëndrra.
Genci , atë ditë që u ndanë tek agjencia, gjithë rrugës humbi në mendime. Aroma e flokëve dhe sytë e saj nuk i shqiteshin për asnjë çast. Edhe pse ishte patur të bënte me shumë femra më të reja e më të bukura se Ana, diçka e tërhiqte të mendonte për të.
Gjatë kohës, që kalonte shpejt, kudo që ishte e kujtonte me një ndjenjë të veçantë, që i shtrëngonte kraharorin, por me shpresën e humbur të takimit.
“Vetëm të ndodhë çudia, thoshte mbrëmjeve i zhytur në vetminë e tij, në apartamentin e vogël. Dhe çudia ndodhi.
Kishte kaluar rreth një vit nga dasma, kur Anën e njoftuan për një seminar të mësuesve të ciklit të ulët në qytetin “B”
Anës i ngrinë sytë te emri i qytetit. U skuq e tëra dhe një ndjenjë përvëluese ia pushtoi trupin. Vetvetiu dora i vajti te gjiri i majtë dhe e shtrëngoi pak atë.
Ishte qyteti ku jetonte Genci.
E lexoi dhe e rilexoi njoftimin, por emri i qytetit nuk ndryshonte. Ishte pjekur dashuria brenda shpirtit të saj në netët ëndërrimtare, kur thurte e thurte skena nga më të ndryshmet, që nga ato më makabret e deri tek ato më të gëzuarat.
Filloi të përgatiste valixhen për të nesërmen. I zgjidhte gjërat me një kujdes të veçantë e pak e drithëruar, ndërsa mbrëmja po afrohej ngadalë.
Kur erdhi burri, i tha për seminarin.
-Sa ditë është?-e pyeti ai për bisedë.
-Tri ditë, -i tha ajo duke u kujdesur të mos binte aspak në sy ndjenja e brendshme që e sundonte. Dhe ia arriti qëllimit. Zëri i doli njësoj sikur thoshte që nesër jam në punë pasdite…
Burri u drejtua për në dhomën e gjumit dhe ajo për në dush.
E bëri dushin ngadalë e me nge, nën pushtetin e ngrohtësisë së ujit dhe të mendimeve për çka do të ndodhte të nesërmen. Nuk kishte asnjë mëdyshje në vendimin e saj. Gjithçka ishte menduar e stërmunduar njëmijë herë nga turi i saj. Nga skenat e ndërtuara kur binte për të fjetur, kjo e mundësisë s takimit ndonjëherë, i kishte të parashikuara seri në detaje të gjitha. Dhe fillimin, dhe vazhdimin, dhe fundin.
E dinte ndërmarrjen ku punonte Genci she sa mbaroi seminari i paradites, se do të vazhdonte dhe pasdite, mori autobusin urban dhe kërkoi Gencin te portieri. Ai mori në telefon dhe pas pesë minutash e pa tek doli nga hyrja kryesore. Ndjeu prapë të rrahurat e forta të zemrës, ndjeu gulçin, që i vështirësoi frymëmarrjen, ndjeu prapë të nxehtit t’i ngjitej në trup dhe mollëzat e faqeve t’i digjnin. Mori frymë thellë dy-tre herë dhe u mendua të përqendrohej.
Ai në filli nuk u besoi syve. Qëndroi për në çast dhe pastaj u çapit ngadalë. I dukej vetja si në ëndërr, por sa më shumë hidhte hapa, aq më real i bëhej portreti i saj. U gjendën pranë njëri-tjetri. Kryqëzuan sytë.
-Të prisja, -thanë
-Do të vija-u përgjigjën.
Morën frymë thellë të dy, çuditërisht në të njëjtin çast, dhe buzëqeshën. Ai i futi krahun dhe u drejtuan për në park. Në atë orë parku ishte boshatisur. U ulën në stolin që dukej më i fshehtë. Ai mori duart e saj në të tijat ngadalë i afroi te buza e tij. Pastaj ia la dhe vuri dorën te flokët e saj. Afroi kokën e saj te vetja dhe buzët u ngjitën. Ajo nuk kishte provuar puthje të tillë dhe ai nuk kishte njohur kurrë buzë të tilla.
Pas pak ai i tha të vinin në dhomën e tij dhe ajo me insektin e femrës vuri re padurimin e mashkullit. Buzëqeshi pak dhe iu krijuan gropëzat në faqe. Edhe ajo e donte atë, e kishte pritur, e Kishte ëndërruar, e kishte dëshiruar, e kishte vendosur, por duhej të vente në seminar. Afroi buzët e saj, e puthi prapë, ashtu siç dinë të puthin vetëm femrat e dashuruara. -Jo tani, -i pëshpëriti, -në orën shtatë mbaroj. Dot ë hyj te klubi i hotelit dhe pastaj do të ndjek nga prapa për në shtëpi.
-Dakort, -i tha ai.-Dot ë të pres atje.
U puthën përsëri dhe u ndanë.
Orët e seminarit të pasdites mezi u shtynë. Ajo e dinte seç po bënte dhe ishte e pa aftë ta frenonte veten në atë veprim edhe pse e kishte gjykuar kushedi sa herë;herë me logjikë e herë me pasion. Kur mbaroi seminari u fut në klub. Ai ishte atje. U ul në një tavolinë tjetër dhe porositi një shurup. Ia sollën shpejt, ndërsa po ndizeshin dritat e qytetit dhe bulevardi kryesor ishte mbushur plot me njerëz.
“Sa të dashuruar ka aty, -tha me vete.-Unë një….”-filloi të numëronte.
Ai hodhi vështrimin nga tavolina e saj. Kur mbaroi gotën e shurupit dhe pagoi, u ngrit doli. Ajo e ndoqi nga mbrapa.
Arriti te shtëpia e tij, hapi portën, nuk e ndezi dritën derisa ajo u fut brenda, mbylli derën me çelës dhe e rrëmbeu ne gjirin e tij. Me duart që u dridheshin e u ngatërroheshin, zhvishnin njëri-tjetrin. Ashtu në errësirë, ai e ngriti në duar dhe e shtriu në shtrat. Pas disa minutash, ai u ndrit e ndezi dritën. Ajo nuk lëvizi. Ai e vështronte. Pas pak ajo zgjati dorën , mori këmishën e tij dhe e veshi. Futi hundën te jaka e saj dhe mori frymë thellë. E njihte mirë atë aromë. Nuk do ta harronte kurrë.

Vonë e vesh me rrobat e saj për të vajtur në hotel. Në natën e tretë, kur Ana të nesërmen do të ikte i kishin thënë e i kishin bërë të tëra. Para se të ikte për në hotel, ai nisi të thoshte diçka. -Ana, unë të dua, -i tha.-Pse duhet të eci kështu kjo punë. Ç’është për të bërë, le të bëhet. Ajo u rrotullua ngadalë, mori kokën e tij dhe e futi te gjiri i saj, e shtrëngoi fort duke i puthur e përkëdhelur flokët. Pastaj mori dorën e tij dhe e vuri te gjiri majtë i saj. E mbajti ashtu në çast dhe kaptoi një lot, që kishte kohë që kishte mbirë në thellësinë e qënies së saj. I derdhi flokët gështenjë e të butë përpara, rrethoi fytyrën e tij me ta dhe e puthi fort, fort deri në dhembje e përtej, deri në frymëndalje e përtej.
-Duhet, -i pëshpëriti, -duhet. Vrasim shumë zemra të tjera të tjera. Dhe janë të pafajshme. Boll tonat. Dashuria nuk vret, nuk vret….
Dhe iku.
Të nesërmen ai kishte dalë tek autobusi. Ajo u ul në ndenjësen e saj dhe vështroheshin nga xhami i dritares. Vendimi ishte marrë. Kur autobusi u nis, dhe ajo nuk e shihte më, një lot i rëndë u rrokullis në faqe. Ajo nuk e fshiu as e fshehu.
Në darkë, sa hyri në shtëpi, mori djalin në duar dhe e puthte sikur kishte një jetë pa e parë. Vinte më vonë , në një qytet të huaj, ajo e pa në urban. Edhe ai e pa. U afruan ngadalë dhe në stacionin më të afërm, zbritën.
Pyetën njëri-tjetrin. Malli dukej në sytë e tyre. Sytë nuk e fshehin mallin. Ai ishte martuar dhe kishte një vajzë.
-Duhet të jetë e bukur, -i tha ajo.
-E bukur është, -tha ai
-Ana, vazhdoj të të dua, -tha ai
-Dhe unë-i tha ajo, -por shëëëët-dhe vuri dorën te buzët.-Dashuria nuk vret, dashuria jep jetë. -Mund të të puth ?–tha ai.
-Po –tha ajo.
Dhe u puthën përsëri deri sa cepi i syrit të saj pa autobusin që ndaloi. U shkëput nga krahët e tij dhe u fut brenda para se të mbyllej dera. Vuri dorën për në çast te xhami dhe shtypi biletën në aparat.
-U vonove, -i tha burri kur hyri në shtëpi.
-Kishte trafik, -i tha ajo duke varur çantën.
Të nesërmen ndërroi linjat e autobusëve. Ai për ditë të tëra, në të njëjtën orë, hipte në atë urban dhe zbriste tek ai stacion. Ndoshta vazhdon dhe tani me psherëtimën e Anës në vesh:”Dashuria nuk vret, nuk vret…..”

Zaho Balili

Kishte kohë që njihej nga lexuesi, por famën e vërtetë botërore e mori me botimin e “Kodi da Vinçi”. Së fundi ka nxjerrë edhe “Simboli i humbur”, që është pritur me shumë kuriozitet nga miliona lexues. Dan Braun është i qetë, që ka mundur të hedhë në treg edhe një tjetër libër dhe i ka lejuar vetes një pushim të shkurtër. Nga pamja e jashtme, ai vazhdon të jetë i njëjti si edhe vite më parë, madje edhe për sa i përket veshjes, xhaketës bojëkafe, këmishës së hapur ngjyrë deti dhe pantallonave kaki. Mbase është rastësi, por kjo është pak a shumë edhe veshja e preferuar e personazhit të tij tashmë të famshëm, të disa librave, Robert Langdon, simbologjistit që ka marrë përsipër të nxjerrë në dritë shumë të vërteta të mbajtura të fshehura nga forcat e pushtetit tokësor. “Langdon është njeriu që kam dashur gjithmonë të jem. Kur e krijova si hero të romaneve të mia, nisa të përjetoja një jetë paralele dhe arrita të lidhem e ta dua aq shumë sa nuk e ndava nga shkrimet e mia për gjashtë vjet me radhë”, thotë Braun në një intervistë dhënë një të përditshmeje italiane.

E besoni me të vërtetë personazhin tuaj?
Absolutisht. Plotësisht. Fillimisht kam qenë shumë skeptik ndaj tij, por më pas bëra kërkime të ndryshme dhe gjërat ndryshuan. Mund të duket si çmenduri, por është e vërtetë. Edhe këtë libër e kam shkruar bazuar në bindjen time. Në roman citoj një eksperiment të bërë në Princton. Sipas këtij eksperimenti, nëse në një gotë në të cilën uji është duke u shndërruar në akull ti përqendrohesh dhe mendon gjëra të bukura, atëherë kristalet që po forcohen bëhen të bukur në formë, ndërsa nëse përqendrohesh në gotë duke menduar apo sjellë ndërmend gjëra të këqija, humbjen apo situata krizash, atëherë kristalet që formohen janë vërtet të shëmtuara. Sigurisht që nuk pretendoj që një fakt i tillë të pranohet menjëherë dhe me normalitetin më të madh, por gjatë historisë ka pasur gjithmonë momente kur shkenca mbështet të vërteta që deri dje mund të jenë dukur të pamundura. Këtë e thotë edhe një nga personazhet, Kathrine,motra shkencëtare e Peter Solomon, masoni që ruan simbolin e humbur. Ndoshta pas 50 vitesh, njerëzit do të thonë: A ju kujtohet koha kur pushteti dhe fuqia e mendjes konsiderohej një kotësi dhe madje më kaq, qesharake? Unë i shkruaj këto libra jo për të dhënë përgjigje, por për t‘i bërë njerëzit që të bëjnë pyetje.
Në kohët kur shkruanit dhe botuat romanin e parë “Crypto” ju hidhnit hipotezën e një sulmi terrorist në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ishte viti 1998. Çfarë keni menduar më 11 shtator të vitit 2001?
Ishte një gjë e tmerrshme, por që për hir të së vërtetës nuk më befasoi.
Mal‘hak, engjëlli-djall që do të ketë me çdo kusht “simbolin e humbur” të masonëve, duket sikur bën të njëjtat veprime me të terroristëve. A keni pasur parasysh Bin Ladenin për një gjë të tillë?
Jo këtë herë. Bin Laden ishte frymëzim i imi në librin “E vërteta e akullit”. Edhe aty bëhet fjalë për vitin 2001 dhe unë flisja për terroristët në Afganistan. A jam profet? Mendoj që është vetëm fat, në fakt një fat i keq, duke qenë se bëhet fjalë vetëm për fatkeqësi dhe luftë.
Duke filluar nga “Kodi da Vinçi” e në vazhdim zgjodhët tema që, për hir të së vërtetës kanë bërë shumë bujë. Sfida ndaj Opus Dei…
Unë nuk e vras mendjen për këtë. Edhe ata duhet ta kenë kuptuar tashmë se bëhet fjalë për një roman. Unë nuk kërkoj polemizime, por teatralitetin. Më pëlqen që të rrëmoj në materien gri që ekziston mes së drejtës dhe së padrejtës. Në “Simboli i humbur” mbështes faktin se etërit themelues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës ishin masonë e deistë. Nuk është e vërtetë që Amerika u themelua si një vend i krishterë. Politikanët që mbështesin një teori të tillë në televizion, nuk thonë të vërtetën.
A është e vërtetë që keni kërkuar të takoni Papën?
Fjala “kërkoj” më duket pak si e paedukatë.
Prisni që t‘ju ftojë ai?
Ah po të ndodhte kjo, do të hidhesha menjëherë në një avion për ta takuar. Sigurisht që nuk do të isha dakord për shumë gjëra, por kjo nuk ka rëndësi për mua.
Mamaja juaj drejtonte korin e Kishës Episkolape. Ju shkoni më në kishë?
Vetëm në raste funeralesh dhe martesash, por kam qenë gjithmonë në të ri fetar. Kam qenë i dhënë pas studimeve të feve të ndryshme. Në kapelën e shkollës ku kam studiuar, gjeje studentë të të gjitha feve dhe kështu u rrita mes një diversiteti të madh fetar.
Në librin tuaj të fundit është një fjalë që të godet: “Shpresë”. Është kjo vetëm një koincidencë me parullën e Obamës?
Këtë pyetje ma ka bërë edhe një senator i rëndësishëm. Në fakt, nuk e kam ndjekur fushatën e Obamës. Isha shumë i zënë me shkrimin e librit dhe për disa muaj i kisha humbur të gjitha lidhjet me botën.
Po më falni për pyetjen, ju për kë votuat?
Unë votoj si i pavarur dhe herë votoj njërin krah, e herë tjetrin.
Po Obama a ju pëlqen? Ai më duket një tip inteligjent, me një mision të pamundur.
Pra qenka vetëm një koincidencë që një nga masonët në libër është zezak?
Presidenti aktual nuk është i vetmi afro-amerikan i pushtetshëm në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Unë doja të tregoja vetëm se masonët janë një grupim i hapur për të gjithë.
Në libër ju shfaqni simpati për masonerinë. Ky është një fakt që të bie në sy menjëherë. Po për sa i përket episodeve të errët? Ju citoni vetë Lozhen P2, por pa kujtuar vrasjen e Roberto Calvit…
“…ura e fretërve të zinj, rasti ‘Ambroziano‘”. E di e di. E njoh mirë këtë histori tërheqëse. Për ca kohë mendoja që të shkruaja një roman që lidhej me të. Por nuk është kjo tema e librit. Nëse ke një rrëfim të jashtëzakonshëm si historia e P2, por nuk përputhet mirë me disa nga idetë e tua, atëherë duhet ta lësh mënjanë, sepse ndoshta rrëfimit të kësaj historie nuk i ka ardhur koha.
Pushteti. Feja. Shërbimet e fshehta. Masoneria. Gratë. Siç e dini në Itali mund të keni një personazh shumë interesant për librin tuaj të ardhshëm, Kryeministrin e vendit, Berluskoni.
“Oh. ‘Kodi Berluskoni‘. Më pëlqen”.
Ju intereson ky argument?
Nuk di shumë në lidhje me telashet tuaja, por mendoj se ndaj njerëzve që qeverisin një vend duhet të ekzistojë “luksi” i “dyshimit”, sepse puna e tyre është jashtëzakonisht e vështirë dhe bëhet në një botë të vështirë.
Nga P2 te skandalet financiare dhe mafia, emri i Berluskonit ndodhet në të gjitha çështjet më të rëndësishme.
Po atëherë, si ka mundësi që sillet ende vërdallë? Po, po duhet të jetë interesant. Do ta vë në dosjet e mia.
Kritikët thonë se në librat tuaj ka shumë reklama duke filluar nga “Twitter” deri tek “iPhone”.
Kritikët e kanë zakon të thonë shumë gjëra
Si i bëni kërkimet tuaja në lidhje me argumente të ndryshme që ju interesojnë për librat që shkruani?
Tashmë nuk mund të lëviz pa më njohur njeri. Për shembull për të konsultuar disa materiale në Arkivin Qendror më është dashur të vë një palë syze të errëta për të mos u njohur. Për fat kam edhe gruan që më ndihmon.
Për ju thonë se jeni shumë i rezervuar si njeri dhe keni pak miq shkrimtarë.
Po, është e vërtetë. Kam mik John Grisham, që është një njeri i këndshëm. Më ka mbështetur në momentet e mia të vështira, duke më inkurajuar e më dhënë zemër.
Ju keni studiuar shkrim krijues me David Foster Wallace. Ishit miq?
Jo, por ka qenë shumë kohë më parë. Vetëvrasja e tij ishte shumë e trishtë. E kuptoj shumë mirë kur një shkrimtar nis të ndihet vetëm. Janë momente me të vërtetë të errëta.
Thonë për ju se i dedikoni një pjesë të madhe të suksesit shkrimtarit italian, Umberto Eko.
Duhet të them se nuk e kam lexuar Ekon. Kam parë filmin “Emri i trëndafilit”. Di edhe atë që të dy shkruajmë për komplote dhe di që ai ka thënë disa gjëra jo fort të mira për mua. Por çdo njeri ka shijet e veta. Sigurisht që ai është një talent i jashtëzakonshëm, por librat e tij nuk bëjnë pjesë tek ata që unë lexoj.
A është e vërtetë që për të shkruar ju çoheni në orën katër të mëngjesit?
Është pjesa më e mirë e ditës. Zgjohesh dhe je në një gjendje ëndrre. Ëndrra dhe të shkruarit janë një gjendje që përafrojnë shumë me njëra-tjetrën. Mundohem që të shfrytëzoj atë moment të ditës kur realiteti dhe fantazia janë ende të gërshetuara me njëra-tjetrën. Studioja ku punoj, nuk ndodhet në shtëpinë ku banoj, ndaj më duhet që të shkoj aty me shumë vrap.
Ju keni incizuar tre CD para se të braktisnit muzikën. Ju mungon?
Jo, sepse i bie pianos gjithë ditën. Jam rritur duke dëgjuar Lucio Dallën. Kur isha i ri kam bërë xhiro nëpër Europë me një kor dhe kam kënduar në mesha të ndryshme në San Marco, apo Notre Dame.
Si e imagjinoni veten pas 30 vitesh?
Do të jem një zotëri i moshuar që jetoj në të njëjtën shtëpi ku jetoj edhe tani. Vazhdoj të jem i martuar dhe sigurisht që vazhdoj të shkruaj. Nuk mendoj se do të kem ndryshuar shumë, përveçse në rastin e flokëve.

Gazeta Shqip

Hasta la Vista (fragment)
TAKIMI I GORIT ME ANITËN:
Aeroplani ra mbi ullinjtë. I digjeshin krahët. Të tjerët u larguan, se pothuaj gjithë vagonat u bënë shkrumb e hi. Një tërkuzë e gjatë vagonash ishin katandisur skelete hekuri në zjarr. Disa ishin të përmbysura dhe akoma lëshonin zjarr e tym.
Ata që duallën nga aeroplani, kërkuan të shpëtonin, po u zunë. Ishin tre hitierianë të divizionit “Kondor” dhe një frankist. Garibaldinët i zunë, i lidhën dhe i shikonin me zemërim.
-E çmi mbani gjallë, -thirri dikush. – Hidhini n’atë zjarr që ndezën vetë! Brigantët!
Një tjetër u afrua dhe nxori revolen t’i vriste, po dora e tij u ndal nga Ramizi.
Këta janë robër lufte! Do të dërgohen te shokët e tyre! Mos i ngini! Po i ngau njeri…
Fjalën e Ramizit e preu Alvarezi.
- I çarmatosni mirë dhe i shpini në shtabin e brigadës, aty pas ullinjve. ju të tjerët ndihmoni shokët!…
- ç’më rrini kështu sikur shikoni ndonjë Sfaqje!
- Plumbin qenve! Plumbin – u dëgjua përsëri nga mesi i ushtarëve.
- Dëgjoni thirri me zë të prerë komisari Alvarez – po i ngau njeri, plumbin ka. Shpejt, sikush në kompaninë e tij…
Kishte nga ata kurreshtarë që deshën të shikonin ç’fytyrë kishin bishat që bombardonin ditë e natë Spanjën republikane. S’lanë shtëpi e fshat, stacion e qytet pa bërë shkrumb e hi. Mirë! Ata sipas ligjeve të luftës së tyre të padrejtë, mund t’i sulmonin trenat e luftës e t’i shkatërronin siç bënë tani! Po kush i lajmëroi? Kush e dërgoi lajmin se ky tren ishte i brigadës së 12-të? Eh, luftë o luftë!
- Mor po këta qënkan simpatikë! – tha njeri. -janë të rinj. Pa shikoi! Flokëverdhë, bukuroshë! Pa shiko frankistin! Një moreno, tërheqës për vajzat, që ç’ke me të…
- Derrat! – thirri një tjetër.
- Qënt e qënit! – ia priti një tjetër.
- Të katër robërit, shkonin kryelartë. Bile ndezën dhe cigaren. Flisnin midis tyre… dhe siç dukej, atë që ato po bënin, e bënin për Fuhrerin që i kish verbuar dhe ndërsyer.. Kush e di! Pa tjetër do të vinin në vete ndonjë ditë, po të shpëtonin nga ky zjarr që ndezën ata me urdhërin e perëndisë së tyre.
Agimi, si nga hera, vazhdonte të derdhte dritën e argjendë nga lindja ku shtrihej deti Mesdhe. Pastaj një valë resh të kuqe u dalluan në horizontin e hapur! Eh, ç’agim! Sa keq për Gorin që s’e pa këtë agim! I kishin folur për agimet e kuqërreme të Spanjës së bukur. Po ja që s’pati fat ta shikonte këtë agim vjeshte. Ish i shtrirë, aty rrëzë një ulliri, i rrethuar nga shokët. Asimi nuk fliste. Prisnin doktorin, që mjekonte ata që ishin të plagosur më rëndë.
Kush e di sa shokë të rinj si Gori, që kapërcyen kufi e dete, për të ardhur gjer këtu, u vranë tani, pa ja shkrepur asnjëherë, pa shfryrë asnjë herë zemërimin dhe urrejtjen e tyre kundër fashizmit!
-Ka patur dhe më keq, – mendonte Asimi. – Ka patur shokë që u vranë pa shkelur fare në tokën spanjolle. Bllokada e turpshme dhe barbare e kapitalit internacional me fashizmin si xhandar, kush e di sa e sa shokë ka vrarë në det e në stere…
Gori geli sytë! Herën e parë nuk mundi të përmblidhej e të kuptonte se ku ish. Po kur pa pranë fytyrat e dashura të Asimit e të Xhemalit, të Ramizit e të Dragushit, të Fatosit e të Arxhelit e të shumë garibaldinëve të tjerë, e kuptoi se po i linte përjetë. Mbylli prapë sytë dhe lotët i rodhën pa dashur.
Në këto çaste të mallëngjyera, Vjen xha Kola, i cili, sa dëgjoi plasjet e para, kish këcyer përjashta dhe kish marë frymë tutje kanalit. Ishte mbledhur kruspull në një guvë ulliri, kishte mbyllur sytë dhe qëndroi aty gjersa pushoi zjarri dhe rrëmuja. Kur ra agimi, atëherë u kujtua për armët dhe sidomos për çantën, ku mbante gjëra të vlefshme, siç thoshte ai, dhe nuk linte njeri t’ia prekte… Për këtë i vinte plasja dhe ish enduar shumë që s’mori të paktën çantën e vogël. “Po lëkura qënka më e dhëmbshur se floriri!” – kur shikonte lemerinë që ish bërë.
- Ka vdekur njeri nga tanët? – pyeti , kur pa shokët rreth Gorit.
- Po ti ç’u bëre? – pyeti Ramizi. – Nga bridhje! Ne kujtuam se… re dëshmor!
- Mortja nuk merr. shtoi Xhemali.
Ra buria! Të gjithë të mblidheshin në kompanitë e tyre.
Gori e dëgjoi. çeli sytë dhe bëri të ngrihej.
-Mos lëviz! – e porositi Ramizi, – ja tani vjen doktori. Dhe me të vërtetë erdhi doktori me infermierët. E zbuloi. I pa mirë kokën, trupin e këmbët! I lidhi kryet, krahun dhe tërë gjoksin dhe porositi infermierët ta shpinin n’ambulancën që u ngrit tej kanalit.
Komandanti i brigadës dhe komisari që erdhën aty, pyetën doktorin dhe ky u tha se s’ka rrezik – frakturë dhe tronditje.
-Shoku shqiptar! Kur të shërohesh të presim në brigadë, – i tha komisari, dhe e përkëdheli duke i lëmuar flokët. -ju garibaldinët e Shqipërisë, përshëndetuni me shokun se po nisemi.
Gorin e vunë mbi vig. Ai nuk i çelte sytë nga turpi se i ishin mbytur në lotë.
-Gori! – i tha Asimi. – Ne po ndahemi, se brigada niset. Erdhi treni. Të presim! – dhe e puthi. E puthi dhe u largua, se një nyje i u bë në fyt.
Të gjithë e përqafonin. Po Gori nuk i çilte sytë të shikonte shokët, vëllezërit për të cilët krenohej jo vetëm ai, po krenoheshin tërë shqiptarët antifashistë. S’kishte fuqi të thoshte një fjalë, vetëm një fjalë: “Luftoni dhe për mua!” Kur nuk i dëgjoi më, kur ndjeu se infermierët e kishin ngritur, çeli sytë dhe pa se po e shpinin në drejtim të kundërt nga ai i shokëve që duke u larguar, kthenin kokën pas dhe i tundnin dorën duke e përshëndetur.
………………. ………………. ………………. .
Fishkëllima e trenit ngrinte peshë më tepër zemrat e ndezura të garibaldinëve, që lanë shumë të vrarë dhe të plagosur. Po kënga gjëmoi.
Këtej autoambulancat mbartnin të plagosurit. Ata që ishin me plagë të rënda i shtruan aty pranë në një shtëpi fshatari, kurse Gorin e shtrinë në një shtrat të autoambulancës. Në shtratin tjetër ishte një shok italian që rrënkonte thellë. Pranë Gorit rrinte një infermiere e re, e cila i lëmonte ballin. Gori mbylli sytë dhe s’dinte ç’të mendonte. I vinte turp… çahu dhÃ?š të futem! Si? I shtrirë dhe i lidhur në këmbë, kurse brigada shkoi në Aragonë! çfat i keq! Po kjo vajzë! Sa e mirë! Sa e dashur!
Ajo i foli në një gjuhë që Gori s’mori vesh. Pastaj i foli me gjuhën e ëmbël spanjolle. Gori, që dinte mirë italishten, e kuptonte spanjishten.
Befas maqina u ndal! Si një britmë e vetme gjëmuan thirrjet e të plagosurve. Dyert përnjëherë u çelën dhe infermierët rrëmbyen vigjët me të plagosur dhe vrapuan nën ullinjtë. Aeroplanët fashistë fluturuan shumë ulët. Gjëmimi i tyre bënte të dridhej dhe dheu! Për pak çaste toka u drodh dhe aty pranë në Alkala de çis shtëllunga tymi u ngritën përpjetë si uji i detit nga plasja e bombave të mëdha. Gori pa dritën e tokës spaniolle. Sa dritë ka qielli dhe deti i Spanjës! Kudo që të hidhje sytë shikoje pyje me portokalle! Pyje me ullinj! Dhe ja, aty pranë, deti ish i shqetësuar dhe era kafshonte valët duke zbardhur dhëmbët si një qen i egërsuar. Infermierja, që i rrinte Gorit mbi kokë si një pulë që mbronte zogjtë e saj nga ndonjë skifter, Kristina, siç e quanin infermieren suedeze, e ruante të plagosurin nga aeroplanat.
- Janë shumë çnjerëzorë! Edhe autoambulancat i sulmojnë! Sa herë na kanë mitraluar!
Doktori që shoqëronte kollonën vizitoi edhe Gorin. E gjeti mirë, më të qetë.
- Jemi fqinjë! – i tha.
- Nga jini ju? – e pyeti Gori.
- Jam bullgar! Dr. Klimgev! Ti je shqiptar, apo jo?
- Po! jam shqiptar!
- Aty në spital, do të gjesh dhe një infermiere shqiptare. Është një shoqe e mirë.
Në rrugën e bukur, që përshkon bregun e detit Mesdhe, rrugë plot pemë dhe vreshta, plot vila dhe fshatra të bukura, tani përsëri nisën të lëviznin maqinat: kamionë me ushtarë e me mall, vetura, autobuzë, motoçikleta, biçikleta qerre – ç’lëvizje e madhe për në Castellon de la Plana! Maqina të mbuluara me giethe, me dega: si duken së largu! Si një kopësht lëvizës!
Shumë maqina ndalen dhe vizitojnë të plagosurit. Edhe Gorin e vizitojnë, i buzëqeshin, i urojnë shëndet. Dhe Gori u buzëqesh me zor, se ndjen dhembie të madhe në gjoks e në brinjët dhe në majë të kokës. Ah, kjo erë e bendeve e mbyti fare! S’e duron dot! Sikur infermiera të mos ishte infermiere, po infermier, do të thërriste një herë e shumë herë: “Nënë! Moj nënë!”, po kishte turp nga ata dy sy të kaltërt të shoqes suedeze që e shikonin me atë ëmbëlsi që e shikonte edhe qielli i Spanjës. Shtrëngonte dhëmbët dhe… ja para tij, pa dy sy, dy sy spanjollë, që kurrë s’do t’i harronte.
Një kolonel francez, burrë i shkuar nga mosha, me flokë të drejtë e t’ergjëntë, me mustaqe të shkurtëra si furcë e fortë, me dhëmbë të florinjtë, me beretën baske bojëhiri, u afrua dhe pyeti:
- Franse?
- Jo Shqiptar! – i tha infermiera -
- Shqiptar? Shqiptar?! Sans blague! (Fr.: Pa shaka: Vërtet) Sa mirë! Trim shqiptar, e? Si je, mon petit? (Fr.: biri im) Si je, mon petit? – dhe u afrua, i vuri dorën në ballë dhe i tha diçka frëngjisht. E puthi me dashuri. Vajza që e shoqëronte, e shikonte në thellësitë e syve, sikur kërkonte të kridhej brënda në sytë jeshil të Gorit, i cili ndjeu një diçka që s’e kish ndjerë kurrë gjer ahere. Koloneli e përshëndeti, kapi vajzën nga krahu dhe u largua, kurse e reia, duke e shikuar akoma, po me atë mënyrë të çuditëshme, u kthye i përkëdheli flokët, u ngritë duke e parë në sy si i hutuar, sikur deshi t’i thosh diçka… i hodhi një degë ulliri që mbante në dorë dhe u largua duke e hequr prej kolonelit dhe duke i thënë Gorit:
- Hasta la vista! (Sp.: mirupafshim)
Gori lëvizi pakëz, e shikoi më mirë, kur ajo largohej. Infermierja tha:
-Buena chiquita! Muy guapa! (Sp.: Vajzë e mirë! Shumë e bukur)
Gori s’foli gjersa e vunë prapë në autoambulancë. Maqina ecte në rrugën e asfaltuar drejt Murcias. Infermierja, me sjelljen e saj shumë të dashur, nuk ia hoqi degën e ullirit. Gori si i truar e kish pyetur:
- Mua më tha: “Hasta la vista?”
- Po! Të tha me zemër spanjolle “hasta la vista!” dhe të uroj ta rishikosh. Të fali dhe këtë degë ulliri.
——————————————
Takimi i Gorit me Anitën është nga pjesët më të bukura të romanit, i cili është aq i ngarkuar me mundimet dhe dhimbjet njerëzore. Duket se dashuria bën magjira, ndihet nënteksti i kësaj ndjenje në tërë romanin. Vështrimi në thellësi të syve të ushtarit shqiptar me infermieren spanjolle nënvizon me forcë vetinë universale të kësaj ndjenje, që nuk pyet as për gjendje të vështirë, as për kohë dhe aq më tepër për kombësi të ndryshme. Dega e ullirit që Anita ia dhuroi Gorit është simbol i fitores, dhe i një dashurie të përjetshme. Me lidhjen e këtij çifti P.Marko solli në letërsinë shqiptare çiftet më simpatikë dhe më të guximshëm të të dashuruarve. Dhe ideali i njëjtë që kanë këta dy të dashur jepet në planin intim njerëzor dhe aspak si një propagandë e letërsisë zyrtare të kohës

Me poshte vijon nje artikull nga Shqip i para disa ditesh mbi kete liber.

Nga masonët te Jezusi i klonuar Dan Brown godet sërish

Nëse historia e dashurisë mes Jezusit dhe Magdalenës nuk ishte mjaftueshëm, atëherë mbahuni fort: kësaj here Dan Brown ka klonuar Jezusin. Ose të paktën kështu thotë interpretuesi i tij më i madh, Dan Burstein, një zotëri që duke shkruar “Sekretet e Kodit Da Vinçi”, ka shitur në katër vite miliona kopje, që megjithatë janë shumë pak në krahasim me 81 milionë kopjet e shitura nga origjinali. “Klonim njerëzor… Çfarë mund të kenë zbuluar masonët në lidhje me klonimin”?

Po, por ç‘hyjnë në këtë mes masonët? Hyjnë, si jo. Janë pikërisht ata protagonistët e “Simbolit të Humbur” (“The lost symbol”), librit më të pritur në botë për momentin, parashikimet e shitjes së të cilit shkojnë në gjashtë milionë e gjysmë. Kur duhen edhe tri ditë nga D-Day, dita e madhe e Danit, nga promovimi i librit i parashikuar për datën 15 shtator, e gjithë bota ngre pyetje mbi vëllimin e mistershëm të shkrimtarit më të mistershëm. 46-vjeçari, bir i një mësuesi matematike dhe i një muzikanteje nga Exter, New Hampshire, kur ishte i vogël dëshironte të bëhej këngëtar i muzikës pop dhe në kursin e shkrimit krijues u gjend pranë një të madhi si David Foster Wallace. Çfarë do të ketë shpikur për këtë kapitull të fundit të trilogjisë së Robert Langdon, profesorit të Universitetit të Harvardit, ekspert i simbologjisë, për të cilin ka polemizuar deri edhe Vatikani?

Një gjë është e sigurt dhe e ka bërë të ditur tashmë edhe vetë botuesi: 524 faqet e romanit do të zhvillohen të gjitha brenda 12 orëve në Washington DC. Domethënë në qytetin e themeluar nga një mason, George Washington, në të cilin mbretëroi një bos gjysmë i njohur, por me të cilin, betohet Burstein në gazetën “New Yorker”, do të njihemi. Quhet Albert Pike dhe dyshohet se është një ndër themeluesit e Ku Klux Klan, i përfshirë edhe në komplotin për vrasjen e Presidentit Lincoln, statuja e të cilët është ende e ekspozuar mirë në Judiciary Square, në kryeqytetin që sot pret Presidentin e parë me ngjyrë në historinë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. E ashtu siç ndodh në çdo libër tjetër të verdhë, që është për t‘u vlerësuar e respektuar, nuk ka si të mungojnë të dhënat. E para ishte e fshehur në posterin e botimit amerikan të Kodit, ishte fraza: “Nuk ka ndihmë për birin e asaj vejushe?”, që në të vërtetë ishte një lloj fjalëkalimi mes masonëve. Pastaj ishte bërja publike e dy kopertinave të “Lost Symbol”, ajo amerikane dhe angleze, që të dyja me Kapitolin, Selinë e Kongresit Amerikan, të vendosur në një piramidë të kuqe në kopertinën e parë dhe në të dytën me logon e masonëve. Pastaj vinin gjurmët e lëna në faqet në internet, Twitter dhe Facebook, me një listë kopjesh dhe numrash që nuk janë gjë tjetër veçse gjatësia dhe gjerësia gjeografike e adresave të Washington-it, Shtëpisë së Bardhë, Washington Cirkle, Dupont Cirkle, Logan Circle dhe Mt. Vernon Squere: më pas edhe Pentagoni (një tjetër simbol?) në brendësi të së cilit shfaqet një yll pesëcepësh, një tjetër simbol mason. E dhëna e fundit të çon te shoqëria sekrete e masonëve në kohët e shkuara dhe te shoqëria e ditëve tona. Mjafton të kalosh Potomac-in dhe nga Washington-i, qark i Columbia-s të shkosh drejt fqinjës Virginia, ku në Langley gjenden shtabet kryesore të CIA-s. Këtu, sekreti i sekreteve: ja ku shfaqet Kriptos, skulptura e realizuar nga James Sanborn, që fsheh katër mesazhe. Tre prej tyre janë deshifruar, me të katërtin do të merret profesor Langdon (pikërisht në Langley, çfarë rastësie).

Mbetet ende për t‘u parë se si përbërësit janë të gatuar në këtë libër. Cili është filli që lidh CIA-n me masonët dhe masonët me Rosacroce-n, sektin tjetër që do të shfaqet në faqet e Dan Brown? I shuminformuari Burstein thotë për “Washington Post” se Rosacroce-t kishin një pjesë të Kryqit të Shenjtë. Nëse tek ai kryq do të ishte ruajtur gjak, atëherë Jezusi mund të klonohej”. E megjithatë gjithçka mund të ndodhë kur shfaqet Dan Brown. Gjithçka është e kundërta e gjithçkaje. Madje edhe hakerat, që pak kohë më parë shkatërruan sitet ku ushtroheshin fansat në kërkim të të dhënave- njësoj si loja online “Today Show”, ku këto ditë do të jetë i ftuar Dan Brown- kanë arritur të shkaktojnë një gudulisje të vogël në zbulimin e detajeve të librit. E madje as magjistarët e internetit nuk kanë arritur dot të ngrenë kapuçin që mbulon fytyrën e “Simbolit të Humbur”.

Gazeta Shqip

Ne nuk jemi thjesht turistë mbipeshë veshur me T-shirte dhe çanta të mëdha të çuditshme, thotë Dan Broën në librin “Simboli i Humbur”. Historia jonë është po aq e sëmurë dhe e çuditshme si e çdokujt tjetër

“Çmenduria” e fundit e Dan Brawn, mbi masonët dhe Amerikën

Lev GROSSMAN

Ndoshta tashmë dikush e ka kuptuar se data e publikimit (18 mars 2003) të “Kodit të Da Vinçit”, libër i Dan Brown, ka qenë vetëm dy ditë para sulmit të Shteteve të Bashkuara kundër Irakut. Ky nuk është aspak një konspiracion, por thjeshtë një koinçidencë e çuditshme. Por megjithatë, siç thonë fansat e Kodit të Da Vinçit, të bën të reflektosh.

Mendoni për një çast: Libri i Brown-it propozoi një histori të ndryshme të kristianizmit, ku pati një përçarje të hidhur pak kohë pas vdekjes së Jezu Krishtit midis fraksionit të patriarkalëve që kishin fshehur martesën e Jezusit dhe fraksionit disi më të këndshëm që konsistonte në valën e parë të shndritshme të feministeve liberale. Me fjalë të tjera, Kodi i Da Vinçit rindërton historinë e kristianizmit, duke e shndërruar në një diçka që të jep më tepër përshtypjen e… Islamit, ku gjithashtu pati një përçarje të hershme midis Sunnis dhe Shi’itëve. A mundet që shtjellimi i librit, në një botë amerikane ku sundon kristianizmi, të shprehë një identifikim dashamirës sekret, madje edhe të pavetëdijshëm me Islamin? Nëse hyn në thellësitë më të errëta të librit të lind natyrshëm pyetja nëse shkrimtari ka dashur të shprehë dëshirën e shtypur të kristianizmit për të patur një histori më pak të mërzitshme dhe më shumë islamike, për të qenë më e pasur, e errët, e copëtuar në rrënjët e saj nga një luftë ngacmuese sektesh.

Ndoshta jo. Por, ky është emri i lojës në universin e Brown-it: në nivelin e saj më kryesor, fantazia browniane sugjeron se koinçidencat nuk janë thjesht çështje fati dhe gjërat nuk janë thjesht gjëra. Ato gjithmonë kanë një kuptim të caktuar, një domethënie, përfaqësojnë një hallkë në zinxhirin e gjatë të ngjarjeve. Heroi i Brown-it, Robert Langdon, është në fund të fundit një simbologjist (që ndjek një fushë të hetimeve të intelektit njerëzor që, duhet theksuar kjo, nuk mund të ekzistojë në Harvard dhe në asnjë vend tjetër). Nën fërkimet e tij të ditura dhe çuditërisht aseksuale, objektet vijnë në jetë dhe shndërrohen në simbole. Shkronja V nuk është thjeshtë një shkonjë V, është një kupë, një simbol i feminilitetit të përjetshëm. Kaosi, në mënyrë sekrete shpreh rregull. Zhurma në fshehtësi përçon sinjale.

Ndryshe nga dy novelat e tjera të Langdon, “Simboli i Humbur” (i përbërë nga 509 faqe) nuk merret me historinë e kishës kristiane. Mitologjia që dekodon Langdon, është ajo e Frankmasonëve (parrulla e të cilëve ordo ab chao, rregull nga kaosi, mund të jetë edhe shprehje e marrë nga Dan Brown). Langdon thirret në Washington, D.C., nga një telefonatë shumë misterioze që ai mendon se e ka marrë nga miku i tij i vjetër dhe udhëheqësi e tij Peter Solomon, kreu i Smithsonian. Langdon mendon se duhet të mbajë një fjalim në një mbrëmje Smithsonian për mbledhje fondesh në ndërtesën Capitol. Por, kur ai paraqitet atje, kupton se nuk do të ketë asnjë mbledhje fondesh dhe asnjë fjalim. Aty është vetëm dora e prerë e Solomonit, e mbuluar me tatuazhe groteske dhe e varuar në një gozhdë në rrethoren e Capitol-it. Oh, jo…

Deri në këtë pikë, na janë servirur disa gosti të këndshme familjare browniane. Langdon na e ka valvitur tashmë me mburrje shenjën e markës së orës së tij Mickey Mouse (“E mbaj në dorë për t’i kujtuar vetes që herë pas here duhet të ngadalësoj hapin dhe ta marr jetën me më pak seriozitet”) dhe gjithashtu kemi shijuar pak kujtesën e tij të çuditshme, klaustrofobinë e tij të frikshme dhe skepticizmin e tij të pikëlluar. Në këtë pikë të librit na është rikujtuar edhe një herë shija e Brown-it për dhunën rituale – gjithashtu ka edhe një koment të Thomas Harris rreth mënyrës së tij të të shkruarit. Na është prezantuar gjithashtu edhe një tip i vetmuar, fanatik i dhunës me një lëkurë të çuditshme. Emri i tij është Mal’akh në vend të Silas, dhe në vend të ishte një albino ai është i mbuluar nga të gjitha anët me tatuazhe, duke të dhënë të njëjtën ide.

Dhe këtu qëndron çështja. Është e lehtë të ulësh Brown, pasi e shkruara e tij nuk është shumë e shkathët. Ai prezanton karaktere të reja me një lloj marrje fryme elektrike, e cila kalon në skajet e zbavitjes së shkujdesur (“Roja e sigurimit i sapopunësuar, Alfonso Nuñez, studioi me kujdes vizitorin mashkull, i cili po i afrohej pikës së kontrollit…”). Dhe vendimi më fatkeq “Organi i tij seksual masiv zbulonte simbolet e tatuazheve të fatit të tij”, do të duhej që të bëhej me forcë tatuazh mbi vetë organin masiv seksual të Brown-it. Më keq akoma, dituria e Brown-it është si puna e dikujt që do të besonte çfarëdo lloj gjëje që lexon në Wikipedia. Në veçanti, libri vuan nga një hallakatje e diktuar nga sëmundja e diçkaje që quhet shkenca spirituale, e cila eksploron idenë se vetëdija njerëzore mund të ndikojë botën fizike, duke krijuar kështu (ashtu siç na bëhet e ditur dy herë në gjysëm faqeje) një “lidhje ndërmjet shkencës moderne dhe misticizmit antik”. (Ndryshe nga simbolizmi, shkenca spirituale është çuditërisht, diçka reale). Për më tepër, është shumë e neveritshme të shikosh se si studentët i lëpihen Langdon-it. Gjithashtu, të gjithë do të donin të dinin se cilin shërbim telefonie celulare përdorin karakteret e Dan Brown-it, pasi duket se të gjithë janë të aftë të komunikojnë me celular edhe kur ndodhen nëntokë.

Por – dhe le ta bëjmë këtë “por” që të oshëtijë – do të ishte e papërgjegjshme po të mos theksoje se ndjesia e përgjithshme, nëse jo e gjithë specifika, e kulturës historike të Broën-it është tërësisht e saktë. Ai adhuron t’i tregojë lexuesve vende ku kufijtë e përcaktuar kulturorë – ndërmjet kristianizmit dhe paganizmit, të shenjtës dhe laikes, antikes dhe modernes – bëhen të çrregullt në mënyrë të jashtëzakonshme. Langdon cilëson, për shembull, se Capitol i Shteteve të Bashkuara “ishte dizenjuar si atribut i një nga faltoreve mistike më të adhuruara të Romës”, Tempulli Vesta, dhe se paraqet në mënyrë të spikatur një pikturë të George Washington të maskuar si Zeus. (Kjo është shumë e vështirë të përshtatet në besimin e fuqishëm kristian të këtij vendi”, komenton egërsisht audienca skeptike e Langdonit.) Fuqia është fuqi dhe rrjedh nga enët religjoze tek ato politike me lehtësi shqetësuese. Kjo mund të jetë ose jo evidente, por megjithatë është e vërtetë, tejmase e çuditshme dhe aspak e parëndësishme.

Përmbajtja e “Simbolit të Humbur” ecën me shpejtësi përpara me një energji brutale, duke i bërë karakteret e saj asgjë më shumë se një shtojcë në makinerinë e saj të hekurt. Libri është një eksperiencë zbavitëse edhe pse pasi e lexon ndihesh disi i sfilitur dhe i nxirë sikur sapo të kanë rrahur. Langdon duhet më pas të kontrollojë me imtësi çdo cep të ndërtesës Capitol në kërkim të mikut të tij të humbur, Peter Solomon, ai që kishte humbur dorën, dhe gjithashtu për një piramidë masonike të fshehur, e cila është çelësi i një diturie mistike, e aftë ta kthejë njeriun në Zot, gjë për të cilën Mal’akh, i çmenduri më tatuazhe, është mjaft i interesuar. Langdon bashkohet me kreun e Zyrës së Sigurisë së CIA-s, i cili për një arsye të panjohur, është një grua japoneze, e imët dhe tinzare, me një shenjë gjigante në qafë – Brown e ka lënë fantazinë e tij të shfrenuar, të fluturojë lirshëm në këtë pikë. Langdon, gjithashtu shoqërohet nga një tjetër person në listën e “bruneve joshëse” të Brow-it. Një heroinë superseksi dhe tejet inteligjente, e cila çuditërisht është një shkencëtare spiritualiste.

Gjatë rrugës, Langdon ndeshet me të gjitha llojet e faunës ekzotike simbologjike, duke vëzhguar me imtësi të gjitha mostrat dhe speciet me një sens mrekullimi të palodhshëm (Jo, nuk ka mundësi! Oh, por ka mundësi, Profesor Langdon!). Lufta e tij e brendshme është midis skepticizmit të tij akademik të lindur dhe evidencës së madhe që bota përmban diçka të mrekullueshme për të cilën skepticizmi nuk të hyn në punë. “Ju, si shumë njerëz të tjetër të shkolluar, jetoni të ngecuar midis dy botëve”, i thotë atij një prift i zgjuar që është gjithashtu një mason. “Njërën këmbë në spiritualizëm, tjetrën në botën fizike. Zemra juaj lufton për të besuar…, por intelekti juaj nuk do ta lejojë”. Langdon ndoshta duhet të bashkohet me agjentin Mulder nga telefilmi Dosjet-X, të dy mund të kishin shumë gjëra të përbashkëta për të diskutuar.

Megjithatë, Brown ka një axhendë tjetër të planifikur në “Simbolin e Humbur”, që është të rehabilitojë Washtington D.C, si një nga kryeqytetet më të mëdha të botës me mister gotik, një kryeqytet që mund të krahasohet me Parisin, Londrën apo Romën. “Amerika ka një të shkuar të fshehur”, mendon Langdon. “Çdo herë që Langdon jepte leksione rreth simbologjizmit të Amerikës, studentët e tij turbulloheshin duke dëgjuar se qëllimet e vërtetë të baballarëve paraardhës të vendit tonë nuk kishin asgjë të përbashkët me atë çfarë thonë sot shumica e politikanëve. Fati i shkruar i Amerikës ka humbur gjatë historisë”.

Ai e vendosi veten përpara një sfide të madhe. Brown tashmë është duke bërë për Amerikën atë çfarë bëri ai për kristianizmin në “Ëngjëj dhe Djaj” dhe në “Kodin e Da Vinçit”: rikërkoi pasurinë e saj, errësirën, të çuditshmen, misterin. Ndoshta është një tentativë donkishoteske, por është gjithashtu edhe prekëse dhe e guximshme. Ne nuk jemi thjesht turistë mbipeshë veshur me T-shirte dhe çanta të mëdha të çuditshme, thotë ai. Historia jonë është po aq e sëmurë dhe e çuditshme si e çdokujt tjetër. Ka sinjale nëpër zhurmë, rregull në kaos! Të duhet vetëm një diplomë në atë departamentin që nuk ekziston në Harvard për ta kuptuar këtë!

Përgatiti
KLARITA BAJRAKTARI
RD

Kolonizimi i trojeve në Kosovë është një proces, që pikësynim kryesor i gjithë politikës dhe i makinerisë ushtarake serbe e pastaj edhe jugosllave, në të gjitha periudhat kohore, ka qenë sllavizimi i Kosovës. Ndërkaq, gjatë historisë janë vërejtur edhe oshilime, herë ngadalësim e herë shpejtësim i hovshëm të procesit kolonizues, gjë që varej nga rrethanat politike, ekonomike e shoqërore që ishin të pranishme. Mirëpo, si proces, ai nuk është ndalur asnjëherë.

Për të realizuar sllavizimin e territoreve shqiptare mbi popullin tonë u veprua me masa e me mjete të ndryshme politike e ushtarako-policore, kuptohet edhe me ato ekonomike e sociale. Masat ishin sa antinjerëzore, aq edhe fashiste e të egra. Ato shkonin nga ato të ngacmimit e të kontrollimit të vazhdueshëm policor, deri tek rrahjet, vrasjet e zhdukjet masive të vendësve.

Për realizimin e qëllimeve pushtuese të kolonizimit të Kosovës me elementin sllav dhe dëbimin e shqiptarëve nga atdheu i tyre, në politikën e tyre antishqiptare ishin angazhuar akademikë serbë, politikanë, shkrimtarë, nobelistë, historianë, ushtarakë madhor, mësues, pedagogë, diplomatë të karrierës, të cilët në bazë të udhëzimeve të kupolës së piramidës shtetërore serbe hartuan projekte, platforma, memorandume, programe, mbajtën tribuna të fshehta e të hapura, u tubuan në konferenca e simpoziume “shkencore”, organizuan tryeza të rrumbullakta në emër të “Serbisë së Vjetër”, çuan mesha drejt qiellit, shenjtëruan ose mallkuan luftëtarët serbë e shqiptarë, shkruan libra e monografi plot mllefe, shpërndanë fletushka me subjekte të trilluara dhe me ngjarje të stisura, me heronj të paqenë, me teza demagogjike që profanonin popullin shqiptare dhe kulturën, moralin dhe traditat e tij shekullore.

Përkitazi me shkrimet dhe deklarimet e tjera antishkencore të historigorafisë serbe, nuk mjafton vetëm konstatimi se janë botime jo shkencore. Nuk mjafton të thuhet se nuk meriton me merresh me të. Ky supozim është i dëmbshëm, është pacifist dhe i papranueshëm për shkencën e vërtetë. Mirëpo, të gjitha ato shkrime e vlerësime paushale duhet të argumentohen me gjuhen e fakteve dhe të ndriçohet e vërteta për të kaluarën historike të tevave shqiptare. Për këtë ekzistojnë shumë fakte e dëshmi të dokumenteve arkivore që i demantojnë plotësisht vlerësimet dhe botimet e shumë “studuesve” serbë por edhe disa të tjerë që ishin nën influencën e shkrimeve serbe.

Në disa shkrime, studime, por jo të mjaftueshme, studiuesit shqiptarë, historianët, analistët, shkencëtarët tanë, u janë kundërvënë si propagandës serbe, ashtu edhe deformimeve e shtrembërimeve që akademikët, shkencëtarët, letrarët, etj. serbë u kanë bërë fakteve historike. Por, botimet serbe me trillime antishqiptare, me shpifje dhe me shtrembërime të fakteve historike janë aq të shumta dhe në tirazhe aq të mëdha, sa këtë të keqe mund ta shlyejë vetëm një punë vëllimore dhe e gjatë shkencore e me përkushtim atdhetar, e historianëve, e studiuesve dhe e analistëve të paanshëm të mbështetur në të vërtetat historike, përkatësisht të akademive dhe të institucioneve tona shkencore.

Kosovo është calque linguistique i emërvendit Truda Autor: Abdullah Konushevci

Truda, Tërdevci dhe Tushila janë forma shumë më të hershme se horonimi Kosovo, që, nga sa duket, është vetëm një calque linguistique i tyreo Të burimit latin janë dhe toponimet Vragoli, Smolicë, Smolushë, Slovi, (E)Skivian, Glogovia, etj.

Mendojmë se nga toponimet e para që meriton një trajtim të denjë është emërvendi i fshatit Vragoli, i cili, nga sa mund të shihet, pësoi përndërrime nga më të çuditshmet. Megjithatë, po të vihet në një kontekst më të gjerë toponimik, mund të vihet re lehtë se trajtja e tij e kryehershme ka qenë Oracola me kalimin e o-së nistore të latinishtes në vo-/va-, si dhe ve- (khs. oleum > voj/vaj, orphanus > i vorfën/i varfën, orbus > i verbër, opus, -eris > vepër, që ka prekur edhe sllavizmin ubog> i vobek>i vapek).

Por, derisa në toponiminë shqiptare ai u ruajt në një formë më konservative tek emërvendi Frakull, në Kosovë, ai pësoi ndryshime të ndjeshme, duke iu përshtatur së pari ndjenjës gjuhësore sllave, që e kishte lidhur atë me fjalën vrag ‘djall’, kurse më vonë ndjenjës gjuhësore turke me prapashtesën -li. Gojëdhënat e ndryshme sllave se aty paska qenë vendi i djajve janë vetëm gojëdhana, sepse nuk dihet, qoftë në toponiminë sllave, qoftë në atë botërore se djalli ka mundur të jetë bazë motivuese e ndonjë emërvendi, kurse, siç dëshmon toponimi shqiptar Frakull < Farakull, si dhe realiteti historik, orakujt kanë luajtur një rol tejet të madh në jetën shpirtërore, madje dhe ushtarake e politike të popujve antikë. Te kjo bazë motivuese dyshojmë se do çuar edhe kërkimi i etimonit të emërvendit tjetër në Shqipëri, Vrakës < Varaka < Oracullum e jo nga bara ‘kënetë’ siç mendojnë studiuesit sllavë. Tekefundit, ekzistenca e kishave të vjetra në dhe pranë këtyre lokaliteteve është edhe një dëshmi e fortë e ekzistimit edhe të tempujve të ndryshëm antikë.

Një toponim, që ka tërhequr që moti vëmendjen tonë është emërvendi i fshatit Trudë, i cili, me sa duket, ka qenë bazë motivuese e kalkimit në gjuhët sllave të horonimit Kosovë. Në dokumentet osmane përmendet trajta me metatezë Trudna (Pulaha, 670), sajuar nga shumësi i shqipes në -na (khs. uj + -na, vaj+ -na, drith + -na), e po këtë e pohojnë edhe të ashtuquajtur studiues sllav (Urosheviq, 142), që nuk është kurrfarë baze motivuese për një emërvend. Ekzistimi i Trudës së Vjetër me mikrotoponimet Arat e Kishës, Kroi i Kishës dhe fakti se ky vendbanim qe i banuar që prej kohësh më të lashta me shqiptarë të fisit shalë dhe se vetëm pas Serbisë së Parë në të u vendosën dy-tri shtëpi kolonistësh, tregon se kemi të bëjmë me një jo fshat, por katund të hershëm mesjetar, i cili, sikundër dhe emri i fshatit, ngjitur me të, Prugovc < Purg+ -ovac , pësoi metatezën e njohur të likuideve u – r > r – u. Pra, forma e kryehershme e emërvendit Trudë qe Turdna. Forma me metatezë është më e re dhe, falë saj, nuk kemi evoluimin e grupit -rd- > -rdh-.

Të dokumentuar për herë të parë historikisht në formën e tij të vërtetë e gjejmë në letrën e sundimtarit të Vilajetit të Kosovës, Jashar Pashë Gjinollit, këtij Justiniani të dytë shqiptar, drejtuar sulltanit më 19 shkurt 1832, në formën TORDINA (KPV, 138).

Trajta sllave, Trudna, që është një trajtë me metatezë e Turd + -na, duket të jetë më e vjetër se trajta Tord + -ina, sepse Turdus është një fjalë e latinishtes klasike, kurse tordo ‘mëllenjë’ dhe tordela ‘mëllenjëz’ janë fjalë të leksikut neolatin. Po këtu do kërkuar edhe burimi i kuptimit të fshatit të Kosovës Tërdevc < Turd + prapashtesën sllave -evac. Errësimi i zanores u ose o në ë u krye për shkak të zhvendosjes së theksit në rrokjen e fundit. Një trajtë gjuhësisht më e lashtë ruhet tek emërvendi Tushilë < Turdus + prap -ilë, që është një prapashtesë zvogëluese, përftuar me gjasë nga ajo latine -ella. Këtë e vërteton edhe toponimi i kalkuar i fshatit ngjitur me të Tica < Ptica. Për ekzistimin e kësaj trajte deminutivale dëshmon edhe italianizmi i cekur më sipër – Tordela. Të gjitha këto rrënjë latine dhe neolatine na shtyjnë të përfundojmë se toponimi Kosovë është në të vërtetë një kalk i toponimeve të shumta krijuar me apelativa latinë dhe neolatinë. Në traditën toponime shqiptare ekziston edhe emërvendi Zogaj, që sipas mendimt tim duhet të ketë dalë nga togfjalëshi Zog i Zi ‘turdus merula’ (khs. anglisht blackbird ‘zog i zi, turdus merula’).

Tekefundit, sikundër pohon edhe Nushiq (f. 10), në dokumentet latine të shekullit XIV, vendi ku mendohet se u zhvillua Beteja e Kosovës më 1389, njihet si Campus turdorum dhe Campus merularum. Gjuhëtari kroat, P. Skok, emrin Kosovo e sheh si një emërzim të gjinisë asnjanëse nga forma mbiemërore në -ov kosov (f. 160). Sipas studiuesit turk Hasan Eren, si fjala gjermane Amselfeld, si ajo latine Campus Turdorum, si ajo hungareze Rigomezo janë një calque linguistique e togfjalëshit sllav Kosova Polje.(www.tdk.tr). Me këtë rast po theksojmë se në sallnamet (vjetarët) e ndryshëm osmanë, kryesisht të shekullit XIX, përdoret togfjalëshi Kosova Ovasë ‘Fusha e Kosovës’.

Por, nëse e pranojmë faktin e pamohueshëm historikë se shumë përpara sllavëve në këto troje ishin romakët, të cilët, pas një sundimi të gjatë ia dolën pjesërisht të krijojnë nga popullsia autoktone, falë ndikimit të fuqishëm edhe të fesë katolike, elementë latinishtfolës, atëherë vihet re lehtë se forma shumë më të lashta janë toponimet e krijuara nga apelativat latinë.

Ky toponim, që mori më vonë karakter horonimi, u politizua tepër shumë. Për shkallën e politizimit të tij, po përmendim një citat të profesorit të dëgjuar të së drejtës ndërkombëtare prof.dr. F. Myncel nga studimi i tij “Pavarësia e Kosovës sipas së drejtës ndërkombëtare”, që tronditi përfaqësuesit e propagandaës gjenocidale serbe ndaj Kosovës: “Kështu psh. Radomir Lukic: “Rëndësia e betejës së Fushëkosovës, Pravni Zivot [gazetë e fakultetit juridik të universitetit të Beogradit] 1989/6-7, fq.957. Sipas “Mitit” heronjtë serbë të rënë në Fushëkosovë janë kthyer në Mëllenja dhe vajtojnë në këngën e tyre disfatën. Prej atje na vika edhe emri Fushëkosovë (kos është fjala serbe për mëllenjë), që nuk paskësh asgjë shqiptare dhe kjo provokësh se Kosova qënka tokë serbe.

Sidoqoftë në “fushën e mëllenjave” nuk ka fare mëllenja, ata deri para ca kohësh nuk kishin ardhur kurrë kaq në jug sepse janë zogj pyjesh. Kurse “fusha e mëllenjave” është një tokë e rrafshët pjellore dhe e kultivuar. Emri Kosovë ka shumë më tepër mundësi të vijë nga fjala “kosit/kositi”, e cila ka pothuaj të njëjtin kuptim në të dy gjuhët. Në shqip kjo është fjalë e huazuar nga serbishtja (një provë tjetër e kontakteve të gjata mes popujve). Historia e mëllenjave tregon se “Miti” është shpikur nga persona që nuk i njihnin aspak as zogjtë e Kosovës dhe as vetë Kosovën.

Toponimet latine-romane të Gjakovës

Një bashkësi më vete toponimike të Gjakovës sajojnë toponimet, që ne i gjejmë të burimit latin e roman.

Një toponim të lashtë e gjejmë te Romaja (forma e dokumentuar Ramovije, ku gjymtyra e dytë gjan të jetë via< lat. via ‘rrugë’). Forma Romajë na shtyn të mendojmë se kjo do të ketë qenë ndonjë rrugë për në Romë, gjurmët e së cilës, prapëseprapë, duhet të dëshmohen. Se fjala latine via është e shpeshtë në toponimi, dëshmojnë edhe toponimet Puka (lat. via publica), Glogovia (khs. Glogovia Maior, sot Grossglogau, dhe Glogovia Minor, sot Überglogau në Gjermani) në Gjilan, etj. Kohët e fundit, jo vetëm për shkak të konfiguracionit dhe pozitës së fshatit Eskivian/Skivian, mespërmes të cilit kalon rruga Gjakovë-Pejë, por edhe për shkak të strukturës së tij fonologjike, kemi shfaqur me të drejtë dyshimin se edhe ky fshat do lidhur me fjalën latine via ‘rrugë’, sikundër dhe fshati tjetër Slovi, forma sllavizuese Slovinje. Megjithatë, rrokja a gjymtyra e tij e parë (e)ski- kërkon një shpjegim më të thelluar. Nga të parat, me siguri, hyn këtu Ripa (< lat. ripa ‘breg’), e cila, si kemi theksuar edhe më parë, është e një gjirie me Postribën (< lat. post ripam ‘pas bregut’), origjinën latine të së cilës e pati vënë re që herët Jokli, Apripën (<lat. apud ripa ‘te bregu’) në Shqipëri dhe Repën, një trajtë kjo sllavizuese e Ripës, fshat ky i vendosur në breg të lumit Llap. Me një fjalë, apelativi latin ripa krijon një nënbashkësi të veçantë toponimike në kuadër të bashkësisë toponimike latine-romane. Kjo gjetje jona pati një shpërdorim nga ndonjë historian(e), të cilët, siç vënë re me të drejtë gjuhëtarët tanë, si profesori tashmë i ndjerë Mahir Domi, më shumë se dobi, u kanë sjellë dëm të konsiderueshëm studimeve tona toponomastike dhe etimologjike. Smolica, për mendimin tonë, është po ashtu një ojkonim latin-roman, kuptimin e të cilit ne e gjejmë te latinizmi zmolje “tokë djerrë”, të cilën Jokli e bën të ardhur nga lat. vulgare e(x)mulgeo (Lafe, 131). Është të theksohet se ky emërvend pësoi çzëshmimin a desonorizimin, sikundër dhe Smolusha, që është e një gjirie me të. Zgjerimi i saj me prapashtesën zvogëluese sllave -ica, sikundër dhe i toponimit të dytë me -usha, rrënjën, etimonin e saj e lë të paprekur. Por, duket të jenë të burimit iliro-shqiptar emërvendet dhe emërlumenjtë, si: Radoniq, krahas Radikë (khs. Lops-ica), Radavc, Radishevë, Radiq, Radivojc, Radushë, Radomirë, Radoniq. Janë të përmenden këtu edhe Rad-enska dhe Rad-enci, që e mbështesin edhe më shumë këtë mendim tonin

Në librin e tij, “On Writing”, Stephen King tregon se të shkruash është diçka magjike. Në fakt, është vërtet kështu: me anën e një romani mund të komunikosh nëpërmjet fjalëve me lexuesit që mund të jetojnë mijëra kilometra larg teje. Kur libri është cilësor, ai mund t‘u mbijetojë gjithë kohërave. Shumë prej jush, që po lexojnë këtë artikull, mund t‘ju shkojë ndërmend për romanet më të bukura që keni lexuar, mbi kryeveprat e letërsisë së vjetër apo bashkëkohore. Çfarë kanë të përbashkët romanet më të mirë? Nuk është gjinia letrare, as stili, fabula, apo emri i autorit… Po atëherë cili është çelësi i suksesit të tyre?

Alkimia e të shkruarit

Nuk është se ekziston ndonjë sekret i përbashkët, por receta e “një romani të mirë” dhe përbërësit e tjerë që e shoqërojnë nuk janë të panjohur, madje përfaqësojnë elementet me të cilët shkrimtarët dhe botuesit përballen çdo ditë. Problemi është lidhja e këtyre përbërësve, alkimia që krijon një sekuencë fjalësh që magjepsin publikun dhe e tërheqin atë në universin magjik të letërsisë.

Tre përbërësit kryesorë

Tre janë përbërësit kryesorë: talenti, stili dhe teknika dhe një shkrimtar i zoti di ti akordojë ashtu siç duhet këto elemente. Talenti është një karakteristikë e lindur. Vështirësia e vërtetë qëndron në njohjen dhe kuptimin e tij kur mund të barazohet me kreativitetin artistik.

Për fat të keq nuk ekzistojnë manualë që t‘i tregojnë dikujt talentin e tij/saj. Por është plotësisht e vërtetë se talenti nuk të shpie gjëkundi, nëse nuk ke një stil dhe një teknikë të caktuar.

Stili është shprehja e mendimeve vetjake, shuma e teknikave që disponon një autor, si dhe mënyra se si ai i inkuadron gjërat. Të kesh stil nuk do të thotë se di të shkruash mirë, do të thotë si të shprehesh në mënyrë personale. Kjo aftësi është pjesërisht e lindur, por pjesërisht mund të ndërtohet nëpërmjet teknikës së të shkruarit. Kjo e fundit është “gëlqerja” me të cilin një shkrimtar mund të forcojë pasurinë stilistike, si dhe talentin që e karakterizon. Teknika mund të përmirësojë stilin personal, si dhe është e mundur që t‘i japë formë talentit vetjak. Për fat të mirë, kjo është një aftësi që mund të mësohet me studim dhe metodë, duke e pasuruar me lexime të mira, ose me konsulencën që ofrojnë manualë të ndryshëm. Edhe për një roman, ashtu si edhe për çdo vepër tjetër artistike, ajo që ka rëndësi është pikënisja: sinjali i krijuar nga një emocion, sugjerim, ose nga dëshira për të imituar diçka që ju ka goditur.

Nëse ideja për të treguar lind nga një sërë faktorësh, të cilët janë të vështirë për t‘u klasifikuar, kur nis procesin krijues autori duhet të jetë në gjendje që të dallojë menjëherë idenë më pikante, atë më interesanten. Por kini kujdes: ideja interesante nuk do të thotë që të jetë me çdo kusht origjinale.

Shumë romane bazohen në të njëjtën ide, por ajo që i dallon është mënyra me të cilën është përballur problemi, si dhe pikëvështrimi që i prezantohet publikut. Mekanizmi që i jep jetë procesit krijues në të shumtën e rasteve është personal: mund të jetë një përshtypje, ndjenjë, por edhe refleksion.

Lijini vend fantazisë

Një roman duhet të ketë një strukturë të brendshme, një skelet rreth të cilit të vendosen përbërësit që do t‘i japin jetë veprës së përfunduar. Fillimisht niset me një ide dhe ndërtohet një histori (gjithçka do të ndodhë në tregim). Disa shkrimtarë nuk fillojnë të shkruajnë nëse nuk kanë përvijuar rrjedhën që do të marrë historia, me të cilën edhe do të ecin. Të tjerët ia lënë kohës dhe kreativitetit rrjedhën e historisë së tyre. Hapi i suksesshëm është t‘i lësh vend rrëfimit, tregimit. Duhet të bëhet një dallim i qartë mes tregimit dhe përshkrimit.

Kufizimi i detajeve

Gjëja tjetër që duhet evituar është infodump, që do të thotë informacion i tepërt. Kini parasysh të evitoni ujërat.

Kush fillon mirë¦

Fillimi i mbarë, gjysma e punës. Pa një fillim të mirë, nuk shkohet kurrkund. Një fillim i mërzitshëm ose problematik krijon te lexuesi të njëjtën gjendje përshkruese.

Sekreti është të tërheqësh lexuesin me një hyrje intriguese, e më pas ta mbash të mbërthyer pas vetes deri atëherë kur nuk do të jetë në gjendje që ta braktisë romanin.

Kini kujdes me personazhet!

Elementi kryesor në një roman janë personazhet, pjesë e pandashme e tij. Nuk është tregim i mirë, nëse nuk është bazuar në një ose më shumë personazhe, të cilët janë karakterizuar në mënyrë të veçantë. Kur Agatha Christie përshkruante një funksionar policie, ose një postier të qytetit, në librat e saj të krimit lexuesve iu krijohej menjëherë përshtypja se si ishin ata. Por nëse personazhet janë banalë dhe të steriotipizuar, atëherë është e pamundur të shkruhet një roman i mirë. Shpeshherë personazhet e një libri kanë sjellje dhe kontradikta që lexuesit i imagjinojnë në bazë të rreshtave që lexojnë. Truku më i thjeshtë për “t‘u dhënë jetë” protagonistëve, është që të vendosësh një defekt te personazhet pozitivë, si dhe t‘i “pajisësh” negativët me ndjenja dhe sjellje të mira. Gjatë gjetjes së personazheve, jo më pak kohë dhe rëndësi duhet t‘u kushtoni emrave të tyre. Më pas janë dialogët, të cilët tregojnë si janë personazhet e zgjedhur. Për të shkruar dialogë të mirë, bëni mirë që të lexoni sa më shumë kryevepra botërore.

Të gjitha mënyrat për të përfunduar

Në këtë pikë, pjesa më e madhe dhe më e vështirë e punës ka ikur. Nëse gjithçka ndjek linjën e trukeve që ju shpjeguam pak më sipër, atëherë mund të mendohet për t‘i dhënë librit një mbyllje.

Fundi është i llojeve të ndryshme. Disa autorë kanë tendencën që ta përfundojnë romanin e tyre me një “happy end” (fund të lumtur), ndërsa të tjerë preferojnë që pikërisht në fund të librit të shtojnë dozën e tensionit dhe emocioneve. Por ka edhe nga ata autorë, të cilët lënë gjithçka pezull, pa një zgjidhje. Kjo është mënyra për t‘ia lënë në dorë lexuesit përfundimin.

Shija

Por dihet që fundi është po aq i rëndësishëm sa edhe pjesa e parë e hyrjes: u lë lexuesve shijen e romanit. Në bazë të shijes që ky i fundit arrin të transmetojë, mund të mendohet për ideimin e një libri tjetër po kaq të suksesshëm.

Nuk duhet të bini në grackën e të treguarit gjithçka. Duhet t‘i lini vend imagjinatës

Fillimi është pjesa më e rëndësishme e një libri, është e vetmja gjë që botuesit lexojnë gjithnjë

Jini kritik me veten

Kur të keni shkruar fjalën e fundit të romanit tuaj, duhet ta lexoni me kujdes atë që keni shkruar. Këtë gjë bëjeni pas një pushimi të shkurtër, për të unifikuar stilin dhe për ta harmonizuar

Çdo libër i mirë, pasi shkruhet, duhet të rilexohet dhe kjo është një fazë shumë e rëndësishme, që nuk duhet të anashkalohet. Kopja e parë duhet të konsiderohet si kopje e keqe, e cila shërben për të parë linjën që ndjek mendimi, ndërtimin e historisë, stilin e formulimit, kohën, përshkrimin e personazheve…

Me mendje të freskët

Në kohën që e keni përfunduar romanin, është mirë që për disa kohë ta hiqni fare nga duart dhe ta rimerrni pasi keni marrë veten dhe jeni qetësuar. Rishikimi është mënyra më e mirë për të qenë më të ashpër me veten, duke e parë kështu veprën me sy kritik. Nuk duhet të rregullohen vetëm gabimet, por duhet parë edhe sa i harmonizuar është si roman, duhet parë me kujdes forca shprehëse, gjërat e tepërta dhe të panevojshme, si dhe nëse mund të shtoni ndonjë element që e kishit harruar. Kjo duhet bërë medoemos për të kapërcyer provën më të vështirë: atë të lexuesit

G.Shqip

Shkarko ne format .pdf

http://www.speedyshare.com/754502936.html

E vuajtur ndër shekuj!
E rrahur nga erërat e kohërave!
E larë nga lotët e dhimbjeve!
E gjakosur nga historia!

Gjak, gjak, era gjak vjen kudo!
Nëna e gjorë mbyll sytë,
s’do të shohë në të kaluarën.
Por, zemra e shkretë
nuk është kasetë;
sot incizo, nesër fshij e harro!!!

Nënë Tereza

Shpirtbardhë si një engjell!
Shpirtemadhe sa një tempull!
I ndihmoi gjithë njerëzisë!
Ia zbardhi fytyrën gjithë shqiptarisë!

Emër të madh la prapa!
Gonxhe Bojaxhiu u bë Nënë Terezë.
Duke luftuar kundër vuajtjes dhe varfërisë,
gjeti bekimin e gjithë njerëzisë.

Teuta

Mbretëreshë e lashtë
në historinë tonë.
Mijëra kilometra larg,
por në zemrat tona rron.

Emër i lashtë në histori!
Femra ilire në qeveri!
Prijëse në paqë edhe në luftë,
shembull për ardhmëri.

Shote Galica

Doli nga zemra e Drenicës!
Luftoi në malet e Çiçavicës!
Shoqe dhe krah i djathtë i Azem Galicës!
Krah për krah me burra luftoi
Gërshetin mbi supe, pushkën në krah.
Drenicën, gjithë Kosovën nderoi
duke luftuar pa ia nda.

Marigona

Emër të bukur ke,
Marigonë e nderuar,
me duart e tua të arta
flamurin e ke praruar.

Emri yt ka hyrë në histori
duke qëndisur Flamurin Kuq e Zi.
Shqiponja dykrenare e lirë valon,
në mes flamurit
rreze lirie lëshon.

Tringë Smajlja

E vajtonte të vëllanë,
e vajtonte shqiptarinë.
Lotët iu shndërruan në forcë,
e luftoi gllabërinë.

A ka më të madhe krenari
për të Madhen Malësi?
Heroina e saj Tringa
luftoi kundër Malit të Zi.

Motrat Qiriazi

Dy bija të shqiptarisë,
dy motra të dijes e t’mençurisë,
Sevasti e Parashqevi Qiriazi
bënë emancipimin e gruas e të shoqërisë.

Shkollën e vajzave n’Korçë e hapën,
ABC-enë shqipe atyre ua mësuan;
hapën dritaret e emancipimit dhe të diturisë,
analfabetizmin dhe robërinë e luftuan.

Elena Gjika

Elena Gjika apo Dora D’Istria
të dy emrat i njeh historia.
Krenare e ballëlartë punoi,
interesat e popullit përfaqësoi.

Para vdekjes la porosi
“Gjithë jetën punova për shqiptari!
Kur të fitohet liria,
ju lutem më thoni te varri
se u çlirua Shqipëria.”

Latra

Emër i lashtë i perëndisë,
i fisit të Dalmacisë.
Ilirët në të besonin,
si hyjneshë e nderonin.

O Perëndeshë e lashtësisë!
Femër ilire në fron të hyjnisë,
besimin e Ilirisë fitove,
nderin e gruas në piedestal e çove.

Marie Shllaku

Ishin kohë të turbullta,
ato kur Maria jetoi.
Vetëdijen e lartë kombëtare
me ideologji nuk e infektoi.

Dënimi me vdekje atë nuk e frikësoi,
moralin kombëtar edhe më ia lartësoi.
Syrin pishë, zemrën granit.
Priti plumbat me këngë,
sikur një dinamit.

Rozafa

Gurthemel i kështjellës,
edhe i shqiptarisë.
E muroi jetën
për të mirën e ardhmërisë.

Syri i saj ende na shikon,
dora e saj ëndrrat na i ledhaton.
Loti i saj në muret e kështjellës,
të kaluarën e hidhur na përkujton.

Princesha Argjiro

Princeshë shqiptare,
simbol i bukurisë.
Me virtyte të larta,
simbol i besnikërisë.

E bukur si një peri,
trime si një luaneshë.
Luftoi kundër Turqisë,
simbol i krenarisë.

Nora e Kelmendit

Vuçi Pasha kish menduar
gjithë Rugovën për ta poshtëruar.
Të marrë bija të malësisë!
Ta korisë fisin e shqiptarisë!

Nora trimëreshë kishte qëlluar,
thotë:”Vuçi Pashën kam për ta martuar!”
Nora Pashës kokën ia shkurtoi.
Nderin e malësisë në vend e çoi.

Bubulina

Fryn murlani me stuhi,
gjuan rrufeja shigjeta zjarri,
ushton qielli me duhi,
dridhet Posejdoni dhe detari.

Jo, jo nuk fryn murlani,
as gjuan rrufeja.
Lufton Bubulina heroike;
bija e Arbërisë kreshnike.

Afërdita

Poetët i thurrin vargje lirisë!
Këngëtarët i këndojnë dashurisë!
Sterjo Spase një roman ia kushtoi
mësueses së parë,
e cila në malësi punoi.

Afërdita emrin ia thonë!
Breza të tërë e përkujtojnë!
Shpërndau rreze të diturisë
duke i mësuar fëmijët e shqiptarisë.