Archive for the ‘Letërsi’ Category

10 shkrimtarët më të medhenj, që nuk kanë marrë Nobel

Çmimi Nobel

Figurat më të ndritura të letërsisë që u është refuzuar çmimi i madh
Nga Mark Twain, Tolstoy, Proust, Nabokov, Joyce e deri tek Borges
Çmimi Nobel konsiderohet si nderimi më i madh që mund t’i bëhet një personi që ka kontribuar në mënyrë të jashtëzakonshme në një fushë të caktuar.

Kur dëgjojmë emrin e një shkrimtari që ka shërbyer si gur themeli në letërsinë moderne duket si e pamundur të mendohet se ai është refuzuar me dhjetëra herë nga komiteti i i ndarjes së çmimit Nobel. Mark Twein është një prej shkrimtarëve më të mëdhenj të botës që është refuzuar dhjetë herë nga komiteti. Te dhjetë herët çmimi u ka shkuar autorëve të tjerë si Sully Prudhomme, Theodor Mommsen, Frederic Mistral, Rudyard Kipling, Selma Lagerlof etj. Leon Tolstoy, shembulli më madhështor i realizmit letrar në histori dhe mbase një prej shkrimtarëve më të mëdhenj në histori.

Dy veprat e tij të mëdha, “Lufta dhe paqja” dhe “Ana Karenina” do të kishin qenë më se të mjaftueshme për t’i siguruar një shkrimtari çfarëdo një çmim Nobel. Por jo të madhit Tolstoy. Komiteti nuk mendoi se Tolstoy po e çonte letërsinë moderne në “drejtimin ideal”. James Joyce është një ndër shkrimtarët më të mëdhenj irlandezë dhe botërorë. Ai është mjeshtër i rrymës së përroit të ndërgjegjes dhe praktikisht ka krijuar idenë moderne të krijimit spekulativ me veprën e tij finale “Zgjimi i Fineganëve”, e cila është thuajse e palexueshme.

Teoria e letersise – Funksioni estetik

Vepra letrare ne dallim nga vepra shkencore shkakton te lexuesi nje kenaqesi shpirterore te llojit te vecante. Kenaqesia qe del nga leximi i tekstit letrar eshte vleresuar si nje nga elementet baze qe e dallon letersine nga veprat e fushave te tjera. Ne kohen antike thuhej se poezia eshte e kendshme dhe e dobishme.

Ne teorite e sotme behen perpjkekje qe keto terma te perdoren ne kuptimin e tyre te sakte. Kenaqesia nuk duhet kuptuar kurrsesi si nje loje, zbavitje spontane, kalim kohe, ndersa, dobia si pune, detyre apo mesim didaktik. Nese flasim per letersine e vertete, kenaqesia dhe dobia qe percillen prej saj jo vetem qe nuk e perjashtojne njera-tjetren, por shkrihen natyrshem.

Kenaqesia qe lind nga leximi i vepres letrare eshte e nje shkalle te larte, e nje veprimtarie te larte njerezore, qe lidhet me sferen shpirterore te saj. Ndersa dobia eshte nje seriozitet i kendshem, qe lidhet me pershtypjen artistike qe fiton lexuesi gjate leximit te vepres letrare. Kjo pershtypje artistike eshte rezultat i nje leximi te plote ku marrin pjese ndjeshmeria dhe intelekti. Gjerndja emocionuese e shpirterore qe krijohet gjate leximit te plote te vepres, quhet gjendje e perjetimit artistik.

Keshtu funksioni paresor i letersise eshte funksioni estetik (nga greq. asthetikos-ndjenje), qe do te thote te ngjalle te lexuesi ndjenjen e se bukures.

E bukura ne art qendron me lart se e bukura ne natyre, pasi ne art ajo na jepet e plotesuar me anen shpirterore te krijuesit. Ketej del edhe vlera e perhershme dhe e pazevendesushme e artit te letersise./abcshqip

Letërsia dhe natyra e saj – Teoria e letersise

Cfare eshte letersia? Cila eshte natyra e saj? Perpjekja per t’u dhene pergjigje ketyre pyetjeve eshte shume e vjeter dhe vazhdon te jete aktuale edhe sot.

Objekti i letersise

Termi “Letersi” e ka origjinen te fjala “litera” – shkronje, qe e nenkupton letersine si dicka te shkruar. Veshtiresia per te dalluar veprat letrare nga moria e veprave te tjera eshte ndjere qysh ne kohen antike. Diskutimet e hershme, por edhe te tashmet flasin qarte per lidhjet e letersise me fushat e tjera te krijimtarise dhe te dijes njerezore. Ato kane te perbashket si objektin, ashtu edhe nje pjese te madhe te mjeteve me te cilat e shprehin ate. Dallimi ndermjet tyre behet vetem permes nje analize te elementeve te veprave te letersise dhe krahasimit te tyre me ato te dijeve e fushave te tjera.

Objekti i letersise eshte njeriu, bota. Ky eshte objekt i perbashket per te gjithe dijen njerezore.

Letersia percon dije nga historia, filozofia, shkenca, feja, por keto jane dije te nje lloji te vecante, qe pasqyrohen ne menyre te vecante nga letersia.

Haki Stërmilli

Haki Stermilli

Haki Stermilli (1895 – 1953) shkrimtar patriot dhe demokrat. Lindi në Dibër të Madhe ku mori mësimet e para, kreu gjimnazin turk në Manastir. Në vitet 1920-1924 hyri në lëvizjen demokratike dhe u bë një ndër drejtuesit e shoqërisë “Bashkimi”. Pas dështimit të Revolucionit Demokratiko-Borgjez të qershorit 1924 si emigrant politik në Bashkimin Sovjetik, Itali, Austri, Jugosllavi e gjetkë, e vijoi luftën kundër regjimit zogolian dhe bashkëpunoi në faqet e “Lirisë kombëtare” dhe “Federacioni Ballkanik”. Më 1930 policia jugosllave ua dorëzoi autoriteteve të Ahmet Zogut që e dënoi me burgim. Haki Stërmilli mori pjesë si partizan në Luftën ANÇ, ishte anëtar i KANÇ-it.

Ismail Kadare

Ismail Kadare duke lexuar

Ismail Kadare lindi më 28 janar 1936 në Gjirokastër, ku përfundoi edhe arsimin e mesëm; më 1958 mbaroi degën e Gjuhës e të Letërsisë në Universitetin e Tiranës. Më pas shkoi në Moskë me studime për dy vjet në Institutin e Letërsisë Botërore “Maksim Gorki” (1958-1960). Ismail Kadare është shkrimtari më i madh i letërsisë shqipe dhe një nga shkrimtaret më të mëdhenj të letërsise botërore bashkëkohore. Me veprën e tij, që ka shënuar një numër rekord të përkthimeve (në mbi 45 gjuhë të huaja) ai e ka bërë të njohur Shqipërinë në botë, me historinë dhe me kulturën e saj shekullore.

Rrugën e krijimtarisë letrare e nisi si poet që në vitet e gjimnazit (“Frymëzime djaloshare”, 1954, “Ëndërrimet”, 1957), por u bë i njohur sidomos me vëllimin Shekulli im (1961), që u pasua nga vëllimet e tjera poetike, si: Përse mendohen këto male (1964), Motive me diell (1968) dhe Koha (1976). Vepra poetike e Ismail Kadaresë shquhet për idetë e thella dhe për figuracionin e pasur e origjinal; rol me rëndësi për pasurimin e poezisë shqiptare.

Free Sprint Phones with Plans | Thanks to CD Rates, Conveyancing and Registry Software