Sivjet mbushen 300 vjet nga Gramatika e parë e shqipes që i përket vitit 1710. Dorëshkrimi i saj ruhet në Bibliotekën e Manastirit të Grottaferratës, afër Romës. Informacionin e parë ër këtë gramatikë e pati dhënë studiuesi arbëresh Nilo Borxha, 83 vjet më parë, duke botuar në revistën “Diturija”(1927, nr.12) të Lumo Skëndos një shkrim me titull “Një gramatik’ e voglë e gjuhës shqipe, më 1710″. Artikulli është i shkurtër. Autori njofton se dorëshkrimi hyri në këtë bibliotekë në vitin 1923. Pas tij për këtë dorëshkrim shkruan, dikush më shumë e dikush më pak, G. Pettrota, M. Roku, J. Kastrati, Dh. S. Shuteriqi etj. Së fundi akademiku kosavar Rexhep Ismajli, pasi botoi në revistat shkencore ndonjë shkrim për këtë gramatikë, në vitin 1982 e botoi dorëshkrimin të plotë në Prishtinë, botim kritik, shoqëruar me studim e transkriptim.
Archive for the ‘Gjuha Shqipe’ Category
Posted in 
Dialekti, në shkollë duhet të flasim gjuhën letrare
February 8th, 2010 
ABCShqip Gjuhëtarja: Modeli i formës gjuhësore për fëmijët është mësuesi, tekstet shkollore dhe libri artistik
Lorina Mixha
Në vitin 2009, kur në qytetet kryesore janë grumbulluar shumica më e madhe e popullsisë, në shkolla, brenda një klase ka fëmijë të ardhur nga zona të ndryshme. Të gjithë këta fëmijë flasin në formën gjuhësore me të cilën komunikohet në familje, me prindërit, gjyshet dhe të afërmit. Në këtë konglomerat formash gjuhësore, të vetmet modele gjuhësore standarde që u ofrohen nxënësve, janë tekstet shkollore, librat artistikë, por edhe mënyra e ligjëratave të mësuesve. Duke u nisur nga këto kushte, specialistët e Institutit të Gjuhësisë mbrojnë tezën se mësuesit në shkolla, pavarësisht lëndës që japin, gjuhë, letërsi, gjeografi apo matematikë duhet të flasin rrjedhshëm, pastër, pa nota dialektore. Mësuesit e kanë të detyruar, për shkak të institucionit ku punojnë, të flasin gjuhën letrare. Ndërkohë që janë mësuesit që ofrojnë modele të formave gjuhësore për nxënësit dhe si të tillë duhet të respektojnë normat standarde. Vetëm kështu nxënësit mund të flasin rrjedhshëm, të formulojnë formën e duhur të gjuhës letrare duke krijuar rrjedhshmëri dhe elokuencë në artikulimin e saktë përgjatë gjithë jetës.
Fjalët e humbura, Në shekullin XXI mund të zhduken nga 50 deri në 90 për qind…
December 27th, 2009 ABCShqip Me globalizimin në vendet në zhvillim rrezikohen të zhduken shumë gjuhë. Disa prej tyre kanë arritur të rezistojnë falë internetit, por duket që fenomeni është i pandalshëm. Gjuhëtarët theksojnë që një gjuhë e folur nga më pak se njëqindmijë persona është në rrezik. Kur ka më pak se dhjetëmijë folës gjuha është drejt një fundosjeje të pakthyeshme. Këto janë vetëm disa nga të dhënat, por sipas studiuesve, është e mjaftueshme për të parashikuar se në shekullin XXI mund të zhduken mesatarisht në harkun kohor të dy muajve nga 50 deri në 90 për qind e gjuhëve. Sigurisht që këto janë shifra mjaft shqetësuese, por gjërat nuk janë kaq të thjeshta. Në fakt, numri i folësve të një gjuhe nuk është treguesi i vetëm i vlerës së saj. Disa libra që lidhen me peshën e gjuhëve tregojnë ndikimin e parametrave të tjerë, si për shembull: interneti, funksioni i gjuhës zyrtare dhe fluksi i përkthimeve. Një gjuhë e folur nga 10 mijë persona, të cilët as nuk e shkruajnë, as nuk e përdorin në internet dhe as nuk e konsiderojnë gjuhën e tyre zyrtare është më e rrezikuar se sa një gjuhë e folur nga i njëjti numër personash.
Natasha Lako, 30 vjet mes poezise
December 20th, 2009 ABCShqip Prej 30 vitesh eshte nje nga emrat e njohur te letrave shqip. Behet fjale per poeten Natasha Lako, nje emer ky i pikasur nder te paret e poezise shqipe.
Me krijmtarine e saj, Natasha ka mundur te thyeje tabute e para viteve ’90. E duke mos i mjaftuar risia qe solli ne vitet e regjimit komunist, Natasha, po ate letersi moraliste dhe individuale, e sjell edhe sot. Nje nder miqte e saj, Sadik Bejko tregon per poezine e saj:
“Poezia e Natasha Lakos ka pasur qe ne fillimet e saj ato dy kolona kryesore, poezi e detajit nga ato qe fiksohet dhe poezi e sintezes”.
Çështje të mjeteve kodifikuese të shqipes
September 15th, 2009 ABCShqip 1. Normëzuesit e parë të shqipes do t’i kenë hetuar mirë tingujt fonema të kësaj gjuhe: zanoret dhe grupet e zanoreve, bashkëtingëlloret dhe grupet e tyre, si dhe fenomenet e ndryshme fonetike: të vjetra si palatalizimin, rotacizmin ose ato aktuale që vepronin në gjuhë: mbaresat e emrave dhe të foljeve etj. Këta normëzues mund të kenë pasur një lehtësi, sepse dallimet dialektore të gjuhës shqipe në shekujt e mesjetës dhe më vonë kanë qenë më të vogla sesa sot.
Madje edhe të folmet e veçanta të një dialekti kanë pasur më pak dallime në mes vete sesa sot. Kjo, megjithëkëtë, nuk do të thotë se në kohën kur u shkruan veprat e para të gjuhës shqipe nuk kanë ekzistuar variante të fonemave si dhe trajta paralele gramatikore e leksikore të fjalëve (dytësorë). Edhe pse shkrimtarët e parë shqiptarë nuk kanë pasur mjete për kodifikimin e gjuhës (gramatika, fjalorë etj.), ata kanë pasur aftësi për ta kodifikuar gjuhën në trajtën e shkruar me të gjitha specifikat që mund t’i kishte struktura e saj në atë kohët.
Tags: 
